Απολογισμός 40 ετών στο λάδι και την ελιά. Μέρος 3ο, 21-24 (αφιέρωμα στους ΟΕΦ)

Αποδεικνύεται ότι έστω και αυτά τα 14 περίπου εκ. € ετησίως των ΟΕΦ θα αρκούσαν να αναμορφώσουν την ελληνική ελαιοκομία υπό την προϋπόθεση της αξιοποίησής τους.

0

Με αφορμή τα 40 χρόνια που έκλεισα εργαζόμενος συνεχώς και αποκλειστικά στον ελαιοκομικό τομέα, αποφάσισα να γράψω για 40 ιστορίες που πιστεύω ότι έχουν και ένα γενικότερο ενδιαφέρον. Μετά τις πρώτες 1-10 και 11-20 συνεχίζω με τις 21-24, αφιερωμένες στο επίκαιρο θέμα των ΟΕΦ, ενώ στο τέλος δημοσιεύουμε και μια επιστολή του κ. Ηλία Πολυχνιάτη, χημικού, που κι εκείνος έχει αφιερώσει τη ζωή του στο λάδι, ιδίως μάλιστα της ιδιαίτερης πατρίδας του της Λέσβου.

Πάμε, λοιπόν:

21) Τα προγράμματα των Οργανώσεων Ελαιουργικών Φορέων (ΟΕΦ) αποτέλεσαν το βασικό χρηματοδοτικό «εργαλείο» (γύρω στα 14 εκ. € ετησίως) μετά το 2001 και την αναθεώρηση της ΚΑΠ. «Ψίχουλα» μεν σε σύγκριση με τον πακτωλό επιδοτήσεων που εισέρρεαν στον ελαιοκομικό τομέα μέχρι τότε, αρκετά όπως για να δημιουργηθούν σταδιακά οι αναγκαίες παραγωγικές υποδομές όπου κάλυπταν τα πάντα -και μάλιστα με επιχορηγήσεις έως και 100%- εξαιρώντας μόνο τις άμεσα εμπορικές δραστηριότητες για τις οποίες υπήρχαν (και υπάρχουν) τα προγράμματα προώθησης.

Στην ΕΛΑΙΟΥΡΓΙΚΗ, που ακόμη υπήρχε και στεκόταν στα πόδια της, μόλις είχε επανέλθει ως πρόεδρος ο Μανώλης Γαβαλάς μετά το διάλειμμα Γιώργου Γιανναδάκη. Τον ενημέρωσα γιατί κανείς δεν ήξερε τον κανονισμό 1513/01 που μόλις είχε ψηφιστεί στο Λουξεμβούργο -οι τότε ΠΑΣΕΓΕΣ/ΓΕΣΑΣΕ τον κράτησαν επτασφράγιστο μυστικό- εκείνος συμφώνησε και μου «άναψε το πράσινο φως» να υποβάλουμε πρόγραμμα με Ενώσεις μέλη της. Εγώ με την Άξιον Εκδοτική αναλάβαμε το ρόλο του συμβούλου και συντονιστή, με τη διευκρίνιση -έχει σημασία- ότι τις προμήθειες και αγορές διατήρησαν υπό τον πλήρη έλεγχό τους η 3μελής επιτροπή υπαλλήλων της Ελαιουργικής. Τότε έκανα μια μικρή «μπαγαποντιά» γιατί ο Μανώλης Γαβαλάς σκεφτόταν μόνο λίγες Ενώσεις κυρίως της Κρήτης αλλά κατάφερα μέσα σε λίγα 24ωρα να μαζέψω 23 (!) Ενώσεις μέλη της από όλη την Ελλάδα. Ήταν η συγκυρία κατάλληλη και μέτρησε το γεγονός ότι εμείς τους ενημερώναμε και προσκαλούσαμε ενώ «οι άλλοι» τους το είχαν αποκρύψει. Ετοιμάσαμε κι ένα πρόγραμμα με δράσεις πραγματικά πολύ καλές, το υποβάλαμε στο Υπουργείο και τότε ξέσπασε η μεγάλη σύγκρουση.

«Οι άλλοι» όπου ήταν συνασπισμένος σχεδόν όλος ο συνεταιριστικός και αγροτοσυνδαλιστικός τομέας (ΠΑΣΕΓΕΣ/ΓΕΣΑΣΕ/ΣΥΔΑΣΕ) και ιδιωτικός (ΣΕΒΙΤΕΛ/ΕΣΒΙΤΕ), με την επιτραπέζια ελιά (ΠΕΜΕΤΕ), υπό τη Διεπαγγελματική (ΕΔΟΕΕ) που μόλις είχε ιδρυθεί, πίεζαν και απαιτούσαν από το Υπουργείο να κάνει δεκτό μόνο το δικό τους πρόγραμμα με το επιχείρημα ότι τα προγράμματα αυτά ήταν «εθνικά» και άρα έπρεπε να εγκριθεί μόνο η «Εθνική Διεπαγγελματική». Έδωσα εκείνη τη μάχη σχεδόν μόνος μου έχοντας απέναντί μου όχι μόνο τους φορείς αυτούς αλλά και τα φυσικά πρόσωπα που είχαν την ισχύ, ορισμένοι μάλιστα εξελίχθηκαν σε Υπουργούς, Γενικούς Γραμματείς κ.λπ.

Τελικά το Υπουργείο (επί Βαγγέλη Αργύρη υφυπουργού, με ισχυρή παρουσία του διευθυντή του Στέλιου Βαϊλάκη) στάθηκε στο ύψος του, ενέκρινε στο πρόγραμμα «Συνεργασία» της ΕΛΑΙΟΥΡΓΙΚΗΣ με τις 23 Ενώσεις κάτι παραπάνω από το 50% του εθνικού προϋπολογισμού (4,3 εκ €), ενώ η ΕΔΟΕΕ πήρε λιγότερα από το 50% και το υπόλοιπο η ΕΑΣ Λακωνίας που είχε κατεβάσει δικό της χωριστό πρόγραμμα.

Ήταν μια μεγάλη νίκη δημοκρατικής, πλουραλιστικής και όχι μονολιθικής, υπέρ της ΕΔΟΕΕ, κατανομής αυτών των προγραμμάτων, όμως ήταν μια νίκη Πύρρειος όπως αποδείχθηκε στη συνέχεια.

22) Κι ενώ όλα (νόμιζα ότι) πήγαιναν καλά και οι 23 Ενώσεις ήταν κατευχαριστημένες και σε ανοιχτή σύσκεψη είχαν συμφωνήσει ότι θα συνέχιζαν το επόμενο πρόγραμμα με το ίδιο σχήμα, ξαφνικά, η ΕΛΑΙΟΥΡΓΙΚΗ τα ανέτρεψε όλα. Μέσα σ’ ένα βράδυ ανέθεσε το νέο πρόγραμμα του επομένου έτους σε άλλο σύμβουλο, το περιεχόμενό του μάλιστα ήταν copy paste το δικό μας, και μας άφησαν και απλήρωτη όλη τη δουλειά που είχαμε κάνει, βάζοντάς μας ένα φέσι περί τις 270.000 €.

Εκείνες τις τραγικές στιγμές μας έσωσαν τέσσερεις Ενώσεις της Κρήτης, Σητεία (Μανώλης Βακόντιος), Μεραμβέλλο (Δημήτρης Μαστοράκης), Πεζά (Γιώργος Φραγκιαδουλάκης), Μυλοπόταμος (Μανώλης Σκλαβάκης), μαζί με τους Υπηρεσιακούς, διευθυντές κ.λπ., που εκτίμησαν τα όσα είχαμε προσφέρει, διαχώρισαν τη θέση τους από την ΕΛΑΙΟΥΡΓΙΚΗ και μας ανέθεσαν το πρόγραμμά τους («Κρητική Συνεργασία»).

Όλα έγιναν σε χρόνους ασφυκτικούς, όπως στο μπάσκετ που βάζεις το τρίποντο ενώ ακούγεται η κόρνα της λήξης. Προλάβαμε και υποβάλαμε το πρόγραμμα μένοντας διαρκώς στο γραφείο δύο μερόνυχτα και τρέχοντας να προλάβουμε το πρωτόκολλο του Υπουργείου. Αυτά όλα ελάχιστα έως καθόλου ενδιαφέρουν σήμερα και το μόνο που πράγματι έχει σημασία είναι πως επηρέασαν την πορεία της ΕΛΑΙΟΥΡΓΙΚΗΣ μέχρι του τελικού κρημνού.

Κανένας αντικειμενικός και λογικός άνθρωπος δεν θα διαφωνήσει πως  χρειαζόμαστε μια ισχυρή και σωστή πανελλαδική συνεταιριστική ελαιοκομική οργάνωση. Η ΕΛΑΙΟΥΡΓΙΚΗ θα μπορούσε να επιζήσει και να ανταποκριθεί στο ρόλο της υπό ορισμένες προϋποθέσεις, που εδώ δεν μπορούμε να αναλύσουμε. Με τα προγράμματα των ΟΕΦ τους προσέφερα κάτι πολύ περισσότερο από ένα έσοδο καθώς, έτσι, θα αποκτούσαν μία καλή οργανική σχέση με τις Ενώσεις. Αυτό, δηλαδή που έλειπε από την ΕΛΑΙΟΥΡΓΙΚΗ κι αυτό που θα αποτελούσε το ισχυρό της σημείο και ρόλο ύπαρξής της αλλά ποτέ δεν θέλησαν να το καταλάβουν. Ήταν η 2η φορά (βλέπε παραπάνω § 1) που με κατηγόρησαν από τα μέσα ότι «παίζω το παιγνίδι των Ενώσεων σε βάρος της ΕΛΑΙΟΥΡΓΙΚΗΣ» (;!). Μωραίνει ο Κύριος… Πάντως, έχοντας ζήσει από κοντά διάφορες λεπτομέρειες, θα έλεγα ότι τη μεγαλύτερη ευθύνη δεν την είχε το Διοικητικό Συμβούλιο αλλά (κάποιοι) υπηρεσιακοί παράγοντες, που έσπρωχναν τα πράγματα όπως ήθελαν. Άλλωστε, και που έκλεισε η ΕΛΑΙΟΥΡΓΙΚΗ, αυτοί δεν έπαθαν τίποτα. «Βολεύτηκαν» στο Δημόσιο, ελάχιστοι έπεσαν στα βαθειά νερά του ιδιωτικού τομέα, ορισμένοι είχαν και μεγάλες κτηματικές περιουσίες, πήραν και τις συντάξεις τους, νάναι καλά οι άνθρωποι, μόνο που η ΕΛΑΙΟΥΡΓΙΚΗ κατέληξε σαν τον Τιτανικό μετά το ναυάγιο, παλιοσίδερα στο βυθό.

23) Αξίζει να επιμείνω στο περιεχόμενο των προγραμμάτων των ΟΕΦ και των δραστηριοτήτων (δράσεων) τους για δύο λόγους. Πρώτον γιατί ήταν υποδειγματικές ανταποκρινόμενες σε πραγματικές ανάγκες της ελληνικής ελαιοκομίας και δεύτερον επειδή θα προγράμματα συνεχίζονται ακόμη και σήμερα. Όσο γίνεται πιο σύντομα θα αναφερθώ σε ορισμένες από τις δράσεις που ως Άξιον Εκδοτική/ Αγροτική σχεδιάσαμε και συντονίσαμε:

α) Στο πρώτο πρόγραμμα της Ελαιουργικής κορυφαία δράση αποτέλεσαν οι ΚΟΡΕΠ (Κώδικες Ορθής Ελαιοκομικής Πρακτικής) που σχεδίασε και υλοποίησε ο γεωπόνος Γιώργος Μιχαλόπουλος, ο οποίος δυστυχώς «έφυγε» από τη ζωή τόσο πρόωρα.

Με τους ΚΟΡΕΠ δημιουργήθηκαν 30 «θύλακες» (ομάδες) με 50 παραγωγούς ο κάθε ένας, με επικεφαλής γεωπόνο, που οδηγούσαν στην πιστοποίηση «Ολοκληρωμένης Διαχείρισης». Το πιο σημαντικό όμως ήταν ότι οι γεωπόνοι αυτοί, βγήκαν από τα γραφεία και πήγαν στους ελαιώνες, ξαναζωντανεύοντας το πρότυπο των Γεωργικών Εφαρμογών (δες αναλυτικά τεύχος 39 του Ελιά & Ελαιόλαδο). Αξίζει να επισημάνουμε ότι ένα μεγάλος μέρος από τους ΚΟΡΕΠ αφορούσε σε ζητήματα προστασίας του περιβάλλοντος δίνοντας εφαρμόσιμες πρακτικές λύσεις στο πλαίσιο της συμβατικής. Το κόστος των ΚΟΡΕΠ ήταν ελάχιστο, ιδίως με όσα άκουγα να γίνονται τα επόμενα χρόνια με άλλα προγράμματα

β)Οι ελαιοπαραγωγοί εξοπλίζονταν με τελάρα ή υφασμάτινα τσουβάλια ώστε να μην πληγώνουν τον ελαιόκαρπο, με κλαδευτικά, με ραβδιστικά, με θρυμματιστές επιμένοντας πολύ στην ενσωμάτωση των κλαδιών στο έδαφος αντί για το κάψιμό τους. Επίσης εξοπλίζονταν με υπολογιστές παλάμης (ipad) *** μέσω των οποίων οι γεωπόνοι τους περνούσαν ενημέρωση π.χ. για τον καιρό και οδηγίες. όλα αυτά πολλά χρόνια πριν τη σημερινή “Έξυπνη Γεωργία” (λες και τότε ήταν …χαζή).

γ) Έμμεσα ή άμεσα διάφορες δράσεις αφορούσαν στη βελτίωση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων και στη διάσωση ελαιώνων που κινδύνευαν με εγκατάλειψη.

δ) Βασικός στόχος αυτών των προγραμμάτων ήταν η βελτίωση της ποιότητας ελαιολάδου και επιτραπέζιας ελιάς. Και εδώ, έμμεσα ή άμεσα ήταν αφιερωμένες διάφορες δράσεις, μεταξύ αυτών η πιστοποίηση συστημάτων ISO και HACCP.

ε) Για πρώτη φορά εγκαταστάθηκαν συσκευές μέτρησης της ελαιοπεριεκτικότητας όχι μόνο για τον σωστό χρόνο συγκομιδής αλλά και για να διευκολύνουμε την κοινή/συνεχή άλεση.

στ) Εφοδιάστηκαν τα ελαιοτριβεία και τα εργοστάσια με δεξαμενές, με παροχή αζώτου, με σύγχρονες σωληνώσεις.

ζ) Αναπτύχθηκαν στην πράξη πρωτοπόρες δράσεις όπως η φερτάρδευση για τη διαχείριση των αποβλήτων των ελαιοτριβείων. Αρκετά χρόνια αργότερα αυτή η μέθοδος εγκρίθηκε επίσημα από το Υπουργείο Περιβάλλοντος. Επίσης εγκαταστάθηκαν μονάδες διαχείρισης αποβλήτων και σε εργοστάσια επιτραπέζιας ελιάς.

η) Εξοπλίστηκαν τα χημικά εργαστήρια όσων ΟΕΦ ήταν εφικτό ενώ τρία εξ αυτών πιστοποιήθηκαν στον ΕΣΥΔ.

θ) Δημιουργήθηκε και πιστοποιήθηκε το πρώτο πάνελ τεστ στην Κρήτη, αν και δυστυχώς στη συνέχεια εγκαταλείφθηκε.

ι) Μελετήθηκαν οι βιοφαινόλες, (γνωστές μας σήμερα και διάσημες σαν πολυφαινόλες), όχι μόνο του ελαιολάδου αλλά και της επιτραπέζιας ελιάς, πολλά χρόνια πριν έρθει η ΕΕ να θεσπίσει τον ισχυρισμό υγείας που αναγνωρίζει την ευεργετική τους δράση.

ια) Από τις πιο πρωτοπόρες δράσεις -που δυστυχώς κι αυτή εγκαταλείφθηκε- ήταν η δημιουργία της πρώτης μονάδας μεταποίησης της χοντρολιάς της Κρήτης με χαμηλή αλατότητα και συσκευασίας σε φακελάκια εν κενώ αέρος, η οποία κόστισε, μαζί με την εκπαίδευση του προσωπικού μόνο 90.000€ (!) χάρις στον καλό μας τον Βαγγέλη Κάλτσα.

ιβ) Σε άλλες περιοχές και ειδικά στην Φθιώτιδα αλλά και στο Μεσολόγγι εξοπλίστηκαν τα εργοστάσια με σύγχρονες δεξαμενές και ό,τι άλλο ήταν απαραίτητο για την επεξεργασία και συσκευασία της επιτραπέζιας ελιάς.

ιγ) Με τις τεχνικές οδηγίες και τις κατευθύνσεις του Γιάννη Καλτσή προωθήθηκαν όσο ήταν εφικτή η ιχνηλασιμότητα, όμως εδώ έλειπε το απαραίτητο νομοθετικό πλαίσιο και η πολιτική βούληση.

ιδ) Πρωτοπόρα για την εποχή ήταν η εφαρμογή Bar Code ιχνηλασιμότητας στα μπουκάλια της Terra Creta.

ιε) Με την ΕΛΑΙΟΥΡΓΙΚΗ και τον γεωργοοικονομολόγο καθηγητή Δημήτρη Ψαλτόπουλο ολοκληρώθηκε μια μελέτη του κόστους παραγωγής, που τόσο έλειπε και λείπει.

ιστ) Επίσης με τον ΙΟΒΕ γράφτηκε ένα ολόκληρο βιβλίο 156 σελίδων με πλήρη στατιστικά (η μανία μου…).

ιζ) Με στόχο τη διαφάνεια της αγοράς δημιουργήθηκε ένα «Παρατηρητήριο Τιμών», στο οποίο συγκεντρώνονταν οι τιμές που καταγράφονταν στις ΟΕΦ μέλη που κάλυπταν γεωγραφικά το σύνολο σχεδόν της επικράτειας.

ιη) Δόθηκε  μεγάλη έμφαση στην εξωστρέφεια. Έτσι, αποκτήθηκε στενή συνεργασία με την πανεθνική ιταλική συνεταιριστική οργάνωση CNO. Η ελληνική ελαιοκομία έχει πολλά κοινά χαρακτηριστικά με την ιταλική και εκεί ακριβώς στόχευε το «Μαζί» (Insieme) κάτι όμως που δεν έγινε κατανοητό από την ηγεσία του ΥΠΑΑΤ ώστε να το αξιοποιήσει σε περίπτωση που διαθέταμε αγροτική διπλωματία και πολιτική.

ιθ) Με την ίδια λογική της εξωστρέφειας οργανώθηκαν μια σειρά από εκπαιδευτικά ταξίδια στις ελαιοπαραγωγές χώρες της Μεσογείου, σε Ιταλία, Ισπανία, Μαρόκο, Τυνησία. Σε αυτά τα ταξίδια συμμετείχε μεγάλος αριθμός από ελαιοπαραγωγούς-μέλη των ΟΕΦ και επισκεφθήκαμε οργανωμένα ελαιώνες, συνεταιρισμούς, ελαιοτριβεία, εργοστάσια, ερευνητικά ινστιτούτα, Υπουργεία, το Διεθνές Συμβούλιο Ελαιοκομίας.

24) Κλείνοντας αυτό το κεφάλαιο των ΟΕΦ κι επειδή τις ημέρες αυτές υποβάλλεται η νέα περίοδος των προγραμμάτων θα ήθελα να προσθέσω τα εξής:

– Αποδεικνύεται ότι έστω και αυτά τα 14 περίπου εκ. € ετησίως θα αρκούσαν να αναμορφώσουν την ελληνική ελαιοκομία υπό την προϋπόθεση της αξιοποίησής τους.

– Αυτό με τη σειρά του θα απαιτούσε:

λίγες (10-12) μεγάλες ΟΕΦ, μεγάλα προγράμματα με σοβαρές δράσεις, πραγματικές εγγυητικές επιστολές, αυστηρούς ελέγχους από ΟΠΕΚΕΠΕ/ΥΠΑΑΤ και έναν “οδικό χάρτη” με προτεραιότητες εθνικής ελαϊκής πολιτικής. Δηλαδή, τα ακριβώς αντίθετα από όσα συμβαίνουν την τελευταία εικοσαετία (κάθε πέρυσι και καλύτερα).

– Επιχειρηματικά για μένα η όλη αυτή υπόθεση αποδείχθηκε μια καταστροφή και ένα πανάκριβο μάθημα ύψους άνω των 600.000€ από “φέσια” των ΟΕΦ μαζί με κάποια μικροπρογράμματα άλλων συνεταιρισμών. Αναγκάστηκα να πουλήσω την Άξιον Αγροτική, διασώζοντας ωστόσο όλες τις θέσεις του προσωπικού και να σταματήσω κάθε σχετική δραστηριότητα με ΟΕΦ και προγράμματα, διατηρώντας μόνο την Άξιον Εκδοτική.

– Πιστεύω ακράδαντα ότι τα προγράμματα που σχεδιάσαμε και συντονίσαμε την υλοποίησή τους ήταν υποδειγματικά από κάθε άποψη, αυτά καθεαυτά αλλά και σε σύγκριση με τα προγράμματα άλλων ΟΕΦ. Στα τεύχη του Ελιά & Ελαιόλαδο της εποχής εκείνης υπάρχει με απόλυτη διαφάνεια όχι μόνο το υλικό παρουσίασης των προγραμμάτων μας αλλά και οι περιπτώσεις σπατάλης και αμφισβητούμενων δράσεων για τα προγράμματα της ΕΔΟΕΕ και της Ελαιουργικής (πολύ αργότερα, όταν δεν είχαμε καμία απολύτως ανάμιξη), βλ. π.χ. πόρισμα ελέγχου της Ευρ. Επιτροπής, τεύχος 73).

Συνεργαστήκαμε με δεκάδες επιστήμονες από όλα σχεδόν τα πανεπιστήμια και ερευνητικά ινστιτούτα όπως επίσης με εταιρείες που εγκατέστησαν πρωτοπόρο για την εποχή του εξοπλισμό όπως π.χ. οι συσκευές μέτρησης της ελαιοπεριεκτικότητας.

Οι μελέτες που εντάξαμε όχι μόνο ήταν χρήσιμες και πραγματικές αλλά περιορίστηκαν στο 4% των εγκριθέντων προϋπολογισμών.

– Την εποχή εκείνη το προσωπικό της Άξιον Εκδοτική/ Αγροτική για τα προγράμματα αποτέλεσαν: Ρέα Σπυρίδου (διευθύντρια), Βασίλης Πυργιώτης, Παναγιώτης Χριστόπουλος (λογιστήριο) και Μαρία Τσάκου (η πανάξια γραμματέας μας).

*** Kεντρική φωτό: Στο πλαίσιο του προγράμματος των ΚΟΡΕΠ, μία ελαιοπαραγωγός ανακαλύπτει τον υπολογιστή παλάμης (i-pad) με τον οποίον οι γεωπόνοι επικοινωνούσαν με τους ελαιοπαραγωγούς πλήθος πληροφοριών (π.χ. μετεωρολογικά δελτία) μεταφέροντάς τους χρήσιμες καλλιεργητικές οδηγίες.

———————

Η πρώτη  επιστολή που έλαβα σχετικά με τον μέχρι τώρα Απολογισμό προέρχεται από τον κύριο Ηλία Πολυχνιάτη, χημικό, άνθρωπο που έχει αφιερώσει τη ζωή του στο ελαιόλαδο και ειδικότερα της ιδιαίτερης πατρίδας του, της Λέσβου. Την αναδημοσιεύω με την άδειά του και του ανταποδίδω τα καλά του λόγια με μια παλιά ζωγραφιά της αγαπημένης του ελαιοκομικής Λέσβου:

Αγαπητέ μου Βασίλη,

Με συγκίνησε βαθιά τόσο το «ευχετήριο» μήνυμά σου στο 94ο τεύχος του ΕΛΙΑ ΚΑΙ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟ, όσο και το πρώτο μέρος του προσωπικού απολογισμού σου στο olivenews. Και τα δύο τα διαπερνά η ίδια διάθεση και αγωνία για σύνθεση και δημιουργία. Αλλά και η ίδια θλίψη– όχι ασυνήθιστο απόσταγμα της ελληνικής πραγματικότητας – του αγωνιστή που δίκαια αναμένει να δει τα αποτελέσματα του αγώνα του.

Πάντως, η αναφορά στα 40 χρόνια της παρουσίας σου στην ολισθηρή πίστα του λαδιού μου θύμισε το δικό μου μπόλιασμα με τον χώρο. Την 1η Δεκεμβρίου του 1980 παρουσιάστηκα στην ΕΛΑΙΟΥΡΓΙΚΗ, στο εργοστάσιο της Ελευσίνας, ως νέος χημικός της Ένωσης Αγροτικών Συν/σμών Λέσβου, σταλμένος από τον τότε πρόεδρό της, τον οξυδερκή Μιχάλη Χατζησάββα, προκειμένου να ενημερωθώ σχετικά με την ειδικότητά μου από δύο εξαιρετικούς συναδέλφους, γνώστες της χημείας των λιπαρών, τον φίλο και συμφοιτητή μου Χρήστο Πετράκη και τον παλαίμαχο συνάδελφό μας, του οποίου το όνομα η μνήμη μου δε με βοηθά να θυμηθώ. Με την κίνησή μου αυτή άφηνα οριστικά τον χώρο του μετάλλου – αλουμινίου, μια και εργαζόμουν έως τότε στην ΕΛΒΑΛ ΑΕ. Στην ΕΛΑΙΟΥΡΓΙΚΗ έμεινα έναν μήνα. Πού να φανταζόμουν ότι στο τμήμα  αποθήκης βρισκόταν ένας άνθρωπος που τόσο θα εκτιμούσα και θα θαύμαζα αργότερα! Η έλευση του 1981 με βρήκε στη Λέσβο, στις βιομηχανικές εγκαταστάσεις της ΕΑΣΛ να αναλαμβάνω, μόνος χημικός της Ένωσης, αρμοδιότητες για όλες τις βιομηχανικές δραστηριότητες της ΕΑΣΛ : παραλαβές, παραδώσεις, ραφιναρία, σαπωνοποιία, τυποποίηση, εκχείλιση ελαιοπυρήνα και απομαργαρίνωση. Από την πρώτη μέρα διαπίστωσα ότι αναλάμβανα πολύ δύσκολο έργο. Κι αυτό, όχι τόσο για τον όγκο των ευθυνών – αυτό αντιθέτως με διήγειρε – όσο γιατί κατάλαβα ότι έπρεπε να συγκρουστώ … με την ιερή, τότε, οξύτητα. Στο νησί οι όροι Κ270, Κ232, λιπαρά οξέα κ.λπ., ήταν παντελώς άγνωστοι. Η ποιότητα προσδιοριζόταν αποκλειστικά από την οξύτητα. Ήταν φανερό ότι, τουλάχιστον στους τομείς παραλαβών και τυποποίησης, έπρεπε να δώσω σκληρές μάχες με παγιωμένες αντιλήψεις.  Και το έκανα. Με δυσκολία μεν, αλλά με επιτυχία και σεμνύνομαι γι’ αυτό. Δεν ήταν εύκολο να πείσεις τον διαχειριστή του τάδε συνεταιρισμού, που σου έφερνε 10 τόνους μίγμα λαδιών παραγωγών, ποικίλης ηλικίας, οξύτητας 0,8%, ότι πρέπει να παραλάβεις το λάδι του ως «βιομηχανικό» γιατί το Κ232 είναι 2,9. Στην προσπάθειά μου σύμμαχο είχα το προσωπικό της ΕΑΣΛ, υποστηρικτή τον Μιχάλη Χατζησάββα, εργαλείο μου το χημικό εργαστήριο, που έστησα απ’ αρχής, γιατί αυτό που βρήκα σε μια αποθήκη ήταν μόνο μια προχοΐδα για οξυμέτρηση, μια λυχνία Wood και μια συσκευή soxhlet για προσδιορισμό λαδιού σε ελαιοπυρήνα. Σταθερό οδηγό είχα το όνειρό μου και την πεποίθησή μου ότι άξιζε καλύτερη μοίρα στο λεσβιακό ελαιόλαδο και στον λέσβιο παραγωγό. Την πεποίθησή μου αυτή υπηρέτησα σταθερά και υπηρετώ μέχρι σήμερα.

Στην ΕΑΣΛ εργάστηκα μέχρι το 1985. Τα δύο πρώτα χρόνια μόνος χημικός. Κατόπιν με δύο άλλους συναδέλφους. Μοναδικές και άφθονες οι εμπειρίες. Τόσο, που αισθάνομαι πλούσιος από αυτές. Έζησα την ΕΑΣΛ στην καλύτερη περίοδό της, όταν υπήρξε ο κραταιός κολοσσός της Λέσβου και πιστεύω ότι σ’ αυτό συνέβαλα με το έργο μου. Δυστυχώς στον τόπο μας η προκοπή και η ισχύς ενεργοποιεί μοχθηρά αισθήματα. Έτσι ξεκίνησε κονταρομαχία με κομματική χροιά και με στόχο το διοικητικό συμβούλιο και τη θέση … του χημικού. Μη θέλοντας να εμπλακώ σε παιχνίδια που απεχθανόμουν άφησα την ΕΑΣΛ μεταπηδώντας στο Γενικό Χημείο του Κράτους.

Έτσι μπολιάστηκα δια βίου με την ιδέα του λεσβιακού ελαιολάδου. Το γνώρισα επαγγελματικά μια εποχή που το απαξίωναν οι ίδιοι οι εντόπιοι διακινητές του, γιατί, έλεγαν, είναι κίτρινο και λεπτόρρευστο σαν σπορέλαιο. Αντιπαρατέθηκα επί δεκαετίες σ’ αυτήν την ανοησία αναδεικνύοντας τις πολύτιμες ιδιότητές του με αρθρογραφία, δημοσιεύσεις και διαλέξεις. Σήμερα μέσα στα πολλά χρυσά βραβεία, που κερδίζουν οι λέσβιοι τυποποιητές μας, αισθάνομαι ότι κάπου βρίσκεται και το δικό μου αποτύπωμα.

Η πάλαι ποτέ κραταιά ΕΑΣΛ ουσιαστικά έχει πάψει πια να υπάρχει. Αναμφίβολα πρόκειται για κάκιστη εξέλιξη. Από την άλλη, ήδη ανέφερα ότι πολλοί τυποποιητές του νησιού κερδίζουν χρυσά βραβεία. Πρόσφατα, επίσης, μια κάθετη νέα επένδυση, υψηλών αξιώσεων, έλαβε χώρα στο δυτικό νησί με 40.000 νέα ελαιόδενδρα, ελαιοτριβείο και τυποποίηση.

Αγαπητέ Βασίλη,

Πεποίθησή μου είναι ότι τίποτα δεν πάει χαμένο. Όπως η ύλη στη φύση ανακυκλώνεται και αναγεννάται, έτσι, πιστεύω, και το έργο του καθ’ ενός, μικρό ή μεγάλο, δε χάνεται. Υπάρχει συνέχεια. Ίσως όχι πάντα άμεσα ή γρήγορα. Ίσως όχι με τον τρόπο ή από αυτούς που θα την περιμέναμε, αλλά η συνέχεια πάντα θα υπάρχει. Προσέφερες και προσφέρεις άφθονο έργο. Οι συσσωρευμένες εμπειρίες σου, οι καλές, αλλά περισσότερο οι κακές, πιστοί, σοφοί σύμβουλοι, αθέατοι πίσω από το παρόν, εξασφαλίζουν τη σημαντικότητά του. Η ελληνική πραγματικότητα δεν πρόκειται να αλλάξει βηματισμό. Στην καλύτερη περίπτωση κινείται με δύο βήματα μπροστά, ένα πίσω. Γιατί υπάρχει και η εκδοχή του αντιθέτου. Αλλά πάντα θα βρίσκονται εκείνοι που θα τρέξουν τη σκυτάλη. Γι’ αυτό συνέχισε το έργο σου, γιατί και αν εσύ το διακόψεις θα σε ζητήσει εκείνο.

Προσωπικά αδημονώ για το τεύχος του ΕΛΙΑ & ΕΛΑΙΟΛΑΔΟ, Νο 100 και για το οδοιπορικό που θα περιέχει.

Μυτιλήνη 27/1/2021

Ηλίας Πολυχνιάτης