Ενα μικρό δάσος στην αυλή μου; Γίνεται!

0
Πηγή: efsyn.gr
“Για να είμαστε σίγουροι ότι θα υπάρξει ένα υπέροχο μέλλον για όλες τις μορφές ζωής, ελπίζουμε ότι όλο και περισσότεροι άνθρωποι θα συμβάλουν στη δημιουργία μικρών, πυκνο­φυτεμένων δασών γεμάτων ζωή, στις πόλεις. Δεν είναι δύσκολο. Χρειαζόμαστε μονάχα ένα βελάνι από τα αυτόχθονα δέντρα των δασών μας» – Akira Miyawaki

Διαβάζοντας ένα άρθρο για το έργο του Ιάπωνα βοτανολόγου Akira Miyawaki, βραβευμένου με το Blue Planet Prize (2006), εμπνευστή της φύτευσης μικρών, πυκνοφυτεμένων δασών με γηγενή δέντρα σε ελεύθερες, εγκαταλελειμμένες ή υποβαθμισμένες μικρές εκτάσεις των πόλεων, στάθηκα σε μια ερώτηση που του είχε πάμπολλες φορές τεθεί: «Γιατί φυτεύετε δέντρα;».

Η απάντησή του ήταν και συνεχίζει να είναι: «Τα δάση είναι η ίδια η ζωή. Οι άνθρωποι επιβιώνουν χιλιάδες χρόνια τώρα υποστηριζόμενοι από τα δάση. Για να υπάρξει ζωή στο μέλλον πρέπει να δημιουργήσουμε “δάση ζωής”, φυτεύοντας δέντρα σήμερα»!

Στα ενενήντα δύο του χρόνια συνεχίζει να δημιουργεί «δάση ζωής» όπως τα αποκαλεί, όχι μόνο στην Ιαπωνία αλλά σε ολόκληρο τον κόσμο, χρησιμοποιώντας το ίδιο σκεπτικό για την εγκατάστασή τους, σκεπτικό που πολλοί γνωρίζουν ως μέθοδο Miyawaki. Ο Akira Miyawaki είναι υπεύθυνος για τη φύτευση περισσότερων από σαράντα εκατομμυρίων γηγενών δέντρων σε πάνω από 1.400 περιοχές της Ιαπωνίας και σε περισσότερες από 1.700 περιοχές του πλανήτη, όπως στο Βόρνεο, την Αμαζονία, την Κένυα, την Κίνα.

Φυσικά είναι πρωτοπόρος στην επιστήμη του, αφού από το 1970 μίλησε για την αναγκαιότητα προστασίας και αναγέννησης των δασών και γενικότερα της φύσης και πρότεινε τη φύτευση δέντρων, αποκλειστικά γηγενών, ως μέτρο πρόληψης από τις φυσικές καταστροφές. Γνώση που κατέθεσε στο βιβλίο το, «Η θεραπευτική δύναμη των δασών: Η φιλοσοφία πίσω από την αποκατάσταση της ισορροπίας της γης με γηγενή δέντρα».

Πρότεινε δηλαδή τότε αυτό που σήμερα οι περισσότεροι επιστήμονες κι ερευνητές προτείνουν ως το αποτελεσματικότερο όπλο για την ανάσχεση της κλιματικής αλλαγής, βέβαια σε πολύ μεγαλύτερη κλίμακα και όχι απαραίτητα με δέντρα αυτόχθονα της κάθε περιοχής.

Η δύναμη της μεθόδου του βρίσκεται στη δυνατότητα εφαρμογής της ακόμη και σε λιλιπούτειους χώρους, όπως είναι ένα μικρό παρτέρι ή μια μικρή αυλή, οπότε δίνει τη δυνατότητα σε υποβαθμισμένες περιοχές των πόλεων να μεταμορφωθούν σε μικρές οάσεις πρασίνου, με πολλαπλά οφέλη για την τοπική κοινωνία. Η ιδιαιτερότητά της είναι ότι αναδεικνύει και επαναφέρει στη ζωή τα αυτόχθονα δέντρα της κάθε περιοχής, δέντρα δηλαδή που «παραδοσιακά» φύτρωναν εκεί. Κι αυτή η ιδιαιτερότητα είναι που κάνει τη μέθοδο του Miyawaki εφαρμόσιμη παγκοσμίως.

Μετά τη μόδα-χόμπι της δημιουργίας λαχανόκηπων σε βεράντες -ακόμη και σε παρτέρια πεζοδρομίων στο εξωτερικό-, μόδα που έγινε ανάγκη στα χρόνια της οικονομικής κρίσης που γονάτισε τη χώρα οπότε και «μεταφυτεύτηκαν» σε ελεύθερους χώρους που διέθεσαν οι δήμοι στους ευάλωτους δημότες τους, τώρα παρατηρείται μια τάση εγκατάστασης μικρής έκτασης δασών πυκνοφυτεμένων με αυτόχθονα δέντρα, θάμνους και φυτά σε όλο τον κόσμο αλλά και στην Ελλάδα, όπως έχουμε παρουσιάσει στην «Εφ.Συν.», ως ασπίδα στην κλιματική αλλαγή που βιώνουν οι πόλεις.

Θετικά χαρακτηριστικά αυτών των λιλιπούτειων δασών είναι ότι αναπτύσσονται γρήγορα, ότι έχουν τη δυνατότητα απορρόφησης μεγαλύτερων ποσοτήτων διοξειδίου του άνθρακα απ’ ό,τι μια καλλιέργεια δέντρων που αξιοποιείται για υλοτομία, όπως π.χ. ένα δάσος κωνοφόρων, ότι προσαρμόζονται πολύ εύκολα και επομένως δημιουργούν σε σύντομο χρονικό διάστημα ένα πολυσύνθετο οικοσύστημα, όπου βρίσκουν καταφύγιο η βιοποικιλότητα και φυσικά οι άνθρωποι (αλλά γι’ αυτό θα μιλήσουμε αργότερα).

Γιατί αυτά τα πυκνοφυτεμένα δάση-μινιατούρες χρειάζονται περίπου είκοσι χρόνια για να μεταμορφωθούν σε ώριμα, υγιή, πολυσύνθετα οικοσυστήματα, σε αντίθεση με τα διακόσια χρόνια που χρειάζεται ένα κανονικό δάσος για να αναγεννηθεί από μόνο του. Επομένως καταλαβαίνει κανείς πως μόνο θετικά μπορεί να λειτουργήσει η εγκατάστασή τους σε μέρη όπως είναι τα δημόσια πάρκα, σχολεία, παραμελημένοι και υποβαθμισμένοι ελεύθεροι χώροι, αφού δημιουργούνται στην ουσία μικρές οάσεις πρασίνου, μικροί θύλακες υγιούς βιοποικιλότητας που μπορούν να φιλοξενήσουν είκοσι φορές περισσότερα είδη απ’ ό,τι τα διαχειριζόμενα δάση μη γηγενών δέντρων. Επικονιαστές, όπως πεταλούδες, μέλισσες, σκαθάρια, σαλιγκάρια και αμφίβια, είναι μερικά από τα ζώα που αναπτύσσονται με επιτυχία σε τέτοια μέρη όπου υπάρχουν μεγάλη ποικιλία τροφής αλλά και «προστατευμένη στέγη».

Η μέθοδος Miyawaki στηρίζεται σε τέσσερα επίπεδα -διαφορετικού ύψους- πυκνής φύτευσης πολλών ειδών δενδρυλλίων, όπως ακριβώς συμβαίνει δηλαδή και σε ένα φυσικό δάσος, όπου πολλά διαφορετικά είδη δέντρων και φυτών συμβιώνουν και συνεργάζονται μεταξύ τους. Η ποικιλομορφία των ειδών είναι που ενδυναμώνει και καθιστά πιο ανθεκτικά αυτά τα φυσικά οικοσυστήματα, οπότε η ανθρώπινη παρέμβαση, όπως π.χ. ξεβοτάνισμα, φυσική λίπανση, απαιτείται μόνο τα πρώτα τρία χρόνια ζωής τους. Μετά η διαχείρισή τους αφήνεται στη φροντίδα της φύσης.

Βιώνοντας λοιπόν την κλιματική αλλαγή τα τελευταία χρόνια με δραματικό τρόπο και οι πόλεις (πλημμύρες, φωτιές, καύσωνες) πολλές ομάδες πολιτών σε πολλές χώρες του κόσμου έχουν υιοθετήσει τη μέθοδο Miyawaki για να βοηθήσουν την πόλη τους να γίνει πιο ανθεκτική απέναντι στα έντονα φαινόμενα της κλιματικής κρίσης. Από την Ινδία και τον Αμαζόνιο μέχρι την Ευρώπη, κινήματα πολιτών όπως το Urban Forests στο Βέλγιο και τη Γαλλία, το Tiny Forest στην Ολλανδία, το «Νότιο Σέλας» στην Ελλάδα και πολλές ακόμη οικοκοινότητες δρουν για το κοινό καλό μέσα από την αναγέννηση της γης.

Γιατί η δημιουργία τέτοιων λιλιπούτειων δασών δεν είναι για να φέρουμε βατραχάκια και χελωνίτσες και πεταλουδίτσες να κάνουν χαρές τα παιδιά μας -αυτή είναι η βιοποικιλότητα-, οι νησίδες πρασίνου είναι απαραίτητοι και απαιτούμενοι χώροι για την ευζωία των πολιτών, για τη διατήρηση της πνευματικής τους υγείας αλλά και της σωματικής, καθώς μπορούν να μειώσουν τη ρύπανση του αέρα (οι επιστήμονες εκτιμούν ότι νεοεγκατεστημένα ή αναγεννημένα δάση μπορούν να απορροφήσουν από την ατμόσφαιρα περίπου 10 γιγατόνους διοξειδίου του άνθρακα μέχρι το 2050), να μετριάσουν το φαινόμενο των αστικών θερμικών νησίδων* που ανεβάζουν τη θερμοκρασία αέρα σε υψηλά και ανυπόφορα πολλές φορές επίπεδα.

Τελευταία έρευνα απέδειξε ότι απολαμβάνουμε ψυχολογικά οφέλη ακόμη και αν μόνο ατενίζουμε τα δέντρα ή φυσικά περιβάλλοντα. Οπότε η ευεξία, η καλή υγεία των κατοίκων των πόλεων, άρα η ποιότητα ζωής τους που θεσμικά είναι απαιτητός στόχος από κάθε κυβέρνηση, αποδεικνύεται για πολλοστή φορά ότι εξαρτώνται από την έντονη παρουσία χώρων πρασίνου. Γι’ αυτό άλλωστε το πέρασμα προς τις βιώσιμες πόλεις απαιτεί στον επανασχεδιασμό τους την ενσωμάτωση σε μεγαλύτερο βαθμό φυσικών στοιχείων και την προστασία των ήδη υπαρχόντων χώρων πρασίνου, ανάμεσα βέβαια και σε άλλες παραμέτρους.

Η πανδημία του Covid-19 στάθηκε αφορμή για να αναδειχθεί η ανεπάρκεια χώρων πρασίνου στις πυκνοδομημένες και πυκνοκατοικημένες πόλεις του κόσμου. Παρ’ ότι τα πάρκα έκλεισαν για το κοινό τις ημέρες της καραντίνας, οπότε οι κάτοικοι δεν μπορούσαν είτε να περπατήσουν είτε να αθληθούν εκεί, αυτό δεν σημαίνει ότι οι χώροι πρασίνου σταμάτησαν να προσφέρουν τις υπόλοιπες ωφέλειές τους. Τα πάρκα είναι τόποι συνάντησης και διάδρασης. Ερευνες έχουν καταγράψει 4% αύξηση (από το 1999 έως το 2008) των ανθρώπων που αναζητούν αναψυχή σε εξωτερικά περιβάλλοντα (Cordell et al. 2008).

Διαβάζοντας λοιπόν το άρθρο της Κωνσταντίνας Ιωακειμίδου «Είναι πάρκο; Τσιμέντο να γίνει», στην «Εφ.Συν.» 25-26/7/2020, όπου οι κάτοικοι των Αμπελοκήπων στο μυαλό του αντιδημάρχου Δόμησης και Κτιριακών Υποδομών, Γ. Αποστολόπουλου, καταγράφονται ως καταπατητές και ότι το αίτημά τους για τη διατήρηση του τελευταίου εναπομείναντος δημοτικού χώρου πρασίνου δεν ευσταθεί, αναρωτιέμαι: Αυτοί οι άνθρωποι δεν έχουν επιστημονικούς συνεργάτες; Κανείς τους δεν έχει διαβάσει έστω και μία από τις τελευταίες έρευνες περί αναγκαίας διατήρησης και εμπλουτισμό του αστικού πρασίνου; Δεν ξέρουν τίποτα για τους 17 παγκόσμιους στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης που έχουν θέσει τα Ηνωμένη Εθνη (https://www.undp.org/content/undp/en/home/sustainable-development-goals/goal-11-sustainable-cities-and-communities.html);

Γνωρίζουν για τον 11ο στόχο που αφορά τις βιώσιμες πόλεις και κοινωνίες; Γνωρίζουν ότι οι πόλεις του κόσμου, αν και καταλαμβάνουν μόνο το 3% της χέρσας έκτασης της γης, καταναλώνουν το 60% έως και 80% της παραγόμενης ενέργειας και ευθύνονται για το 70% των εκπομπών άνθρακα; Γνωρίζουν ότι μέχρι το 2050, τα δύο τρίτα όλης της ανθρωπότητας, ήτοι 6,5 δισεκατομμύρια άνθρωποι, θα ζουν στις πόλεις;

Πώς νομίζουν οι σημερινοί ιθύνοντες ότι θα αντεπεξέλθουν πόλεις όπως η Αθήνα στην κλιματική αλλαγή; Με φοίνικες καρφωμένους σε μεταλλικές ζαρντινιέρες που ψήνονται σαν το αυγό στο τηγάνι, με τον «Μεγάλο Περίπατο», όπου οι ποδηλάτες θα απολαμβάνουν ωραιότατο αέρα εμπλουτισμένο με τους υπέροχα αυξημένους ατμοσφαιρικούς ρύπους; Και οι περιπατητές; Οι εργαζόμενοι, οι κάτοικοι; Πώς θα επιβιώσουν μιας θερμής ημέρας; Ψάχνοντας σκιά και δροσιά στους ψηλόλιγνους χωρίς κόμη φοίνικες που εκτός όλων των αντιξοοτήτων τούς τρώει και το κόκκινο σκαθάρι;

Αντε και γηγενή δέντρα δεν είχαμε στα φυτώρια. Ελιές, που είναι και το δέντρο-σύμβολο της Αθήνας, δεν θέλουμε γιατί λερώνουν τα πεζοδρόμια; Αριές, πάνε ψάξε βρες τες. Τα πλατάνια της πλατείας Συντάγματος δεν τους άρεσαν ως επιλογή;

Στις καταιγίδες δηλαδή θα πνιγόμαστε και στους καύσωνες θα καιγόμαστε; Και όποιος ζήσει, έζησε;

Αναρωτιέμαι, γιατί τόσο μίσος για το πράσινο, για τη φύση; Γιατί άγνοια δεν είναι. Εχουμε πανεπιστήμια και φορείς που κατέχουν το γνωστικό τους αντικείμενο. Ζητήθηκε από τους επιστήμονες του «ΕΛΓΟ Δήμητρα» η γνώση για την επιλογή φυτεύσεων; Γιατί δεν ζητήθηκε από το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών να συνδράμει ακόμη και με φυτικό υλικό που διατηρεί στο φυτώριό του και ούτως ή άλλως πωλείται;

Θερμική Αστική Νησίδα

Πηγή: efsyn.gr

Aς δούμε γιατί μας ενδιαφέρει η θερμική αστική νησίδα.

«Τις τελευταίες δεκαετίες η συνεχής αύξηση του πληθυσμού οδήγησε στην ανάγκη της οικιστικής ανάπτυξης και συνεπώς στη μεταβολή του φυσικού περιβάλλοντος και της ποιότητας του αέρα. Οι αστικές περιοχές επεκτείνονται διαρκώς, με κατασκευές κτιρίων και δρόμων με αποτέλεσμα επιφάνειες που ήταν διαπερατές και υγρές να γίνονται στεγανές και ξηρές (Αρσένη – Παπαδημητρίου, 2004).

Συνεπώς λόγω της αντικατάστασης της φυτικής κάλυψης από τσιμέντο, κατά τη διάρκεια της ημέρας, παγιδεύεται η εισερχόμενη ηλιακή ακτινοβολία, η οποία στη συνέχεια επανεκπέμπεται εκ νέου τη νύχτα (Solecki et al, 2004).

Τέτοιες αλλαγές έχουν αποτέλεσμα στις αστικές αυτές περιοχές να καταγράφονται υψηλότερες θερμοκρασίες αέρα, σε σχέση με τα περίχωρά τους, διαμορφώνοντας έτσι ένα «νησί» θερμότερο από το γύρω τοπίο.

Αρκετοί ερευνητές υποστηρίζουν ότι η προοδευτική αύξηση της θερμοκρασίας που σημειώνεται από τα τέλη του 19ου αιώνα σχεδόν σε όλη την επιφάνεια της Γης, οφείλεται στην επίδραση της αστικής νησίδας (Μαχαίρας, 2004).

Είναι γνωστό ότι τα αστικά κλίματα διαφέρουν από εκείνα των περιαστικών περιοχών και ότι η διαφορά μπορεί να είναι αρκετά μεγάλη κατά καιρούς ανάλογα με τις καιρικές συνθήκες, τα γεωμετρικά χαρακτηριστικά της περιοχής, την υγρασία και τις ανθρωπογενείς πηγές θερμότητας (Taha, 1997).

Η ένταση του φαινομένου, δηλαδή η διαφορά θερμοκρασίας μεταξύ μιας αστικής (urban) και μιας περιαστικής (rural) περιοχής, μπορεί να φθάσει μέχρι 10-15oC υπό συγκεκριμένες συνθήκες (Adinna et al, 2009).

Η εμφάνιση αυτού του τοπικού κλίματος μέσα στην πόλη θεωρείται πλέον δεδομένη, όπου μεταξύ άλλων παραμέτρων η θερμοκρασία παρουσιάζει την προφανέστερη αλλαγή (Unger et al., 2001).

Το μικροκλίμα που προκαλείται από την αστική θέρμανση έχει αποτέλεσμα την αυξημένη ζήτηση για ψύξη τόσο σε εμπορικά αλλά και οικιστικά κτίρια. Η αυξημένη κατανάλωση ενέργειας προκειμένου να διατηρηθούν τα επίπεδα άνεσης οδηγεί στην αυξημένη παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, συνεπώς σε υψηλότερες εκπομπές διοξειδίου του θείου, μονοξειδίου του άνθρακα, υποξειδίου του αζώτου και αιωρούμενα σωματίδια, καθώς και διοξείδιο του άνθρακα, γνωστό θερμοκηπικό αέριο που συμβάλλει σε μεγάλο βαθμό στην ένταση του φαινομένου του θερμοκηπίου (Adinna et al, 2009)».

Πηγή: efsyn.gr