Eλαιοκαλλιέργεια, φιλική στο περιβάλλον και τον άνθρωπο

Η ελιά αποτελεί «το οικονομικά αξιοποιούμενο δάσος της Μεσογείου».

0

Η Επιστημονική Εταιρεία Εγκυκλοπαιδιστών Ελαιοκομίας – 4Ε, τιμώντας την ημέρα περιβάλλοντος εξέδωσε την παρακάτω ανακοίνωση.

Eλαιοκαλλιέργεια, φιλική στο περιβάλλον και τον άνθρωπο

Η προστασία του περιβάλλοντος και ειδικότερα ο περιορισμός του φαινόμενου της ‘Κλιματικής αλλαγής’ έχουν διεθνώς αναγνωριστεί ως πραγματικότητες που επηρεάζουν κάθε πτυχή των ανθρώπινων δραστηριοτήτων και το μέλλον του πλανήτη μας.

Η Ελλάδα, ως Μεσογειακή χώρα, είναι από τις πιο ευαίσθητες περιοχές στην κλιματική αλλαγή και αναμένεται να δεχθεί σοβαρές επιπτώσεις στην αγροτική παραγωγή αφού προβλέπεται αύξηση της θερμοκρασίας της ατμόσφαιρας, ξηρασία λόγω μείωσης των βροχοπτώσεων, αύξηση της συχνότητας των δασικών πυρκαγιών,  αυξημένη ζήτηση νερού για άρδευση,  συχνότερα και εντονότερα καιρικά φαινόμενα όπως καταιγίδες, χαλαζοπτώσεις, καύσωνες, απότομες μεταβολές της θερμοκρασίας κ.λπ. Τα φαινόμενα αυτά αναμένεται να προκαλέσουν μείωση της γονιμότητας των εδαφών, ερημοποίηση και μείωση των αποδόσεων των καλλιεργειών.

Η ελιά έχει μια διαχρονική αξία για  τους Έλληνες γιατί είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την ίδια τη ζωή μας από άποψη οικονομική, διατροφική, περιβαλλοντική. Η ελιά είναι αναπόσπαστο στοιχείο του τοπίου, πηγή ζωής για τους κατοίκους και έμπνευσης για καλλιτέχνες και συγγραφείς.

Η ελαιοκαλλιέργεια στην Ελλάδα είναι η πιο σημαντική αφού καλύπτει το 20% περίπου των καλλιεργούμενων εκτάσεων. Σύμφωνα με σχετικές επιστημονικές μελέτες, αλλά και την καθημερινή εμπειρία η ελαιοκαλλιέργεια έχει μια αμφίδρομη σχέση δύο όψεων με την κλιματική αλλαγή. Η μεν εκτατική, παραδοσιακή μορφή καλλιέργειας που επικρατεί στη χώρα μας, αποτελεί παράγοντα προστασίας του περιβάλλοντος και αειφορίας, εφόσον εφαρμόζονται οι κατάλληλες καλλιεργητικές τεχνικές, αυξάνοντας μάλιστα την απορρόφηση CO2, βελτιώνοντας τη σύσταση του εδάφους και διατηρώντας τη βιοποικιλότητα. Επομένως, όχι άδικα, η ελιά αποκαλείται σαν «το οικονομικά αξιοποιούμενο δάσος της Μεσογείου». Από την άλλη όμως πλευρά, η σύγχρονη υπερεντατική καλλιέργεια, όπως επίσης και οι λαθεμένες πρακτικές  (π.χ. υπερβολική χρήση χημικών εισροών, καύση των κλαδεμάτων, κ.ά.), συμβάλλουν στην εκπομπή αερίων θερμοκηπίου και στη μείωση της βιοποικιλότητας.

Τα τελευταία έτη, ολοένα και συχνότερα, η ελαιοκαλλιέργεια υφίσταται τις σοβαρές επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στη φυσιολογία και καρποφορία της όπως: Πρωΐμιση της ανθοφορίας  και ωρίμανσης των καρπών, επίδραση στη διαφοροποίηση οφθαλμών, την καρπόδεση και ανάπτυξη του καρπού, μείωση της παραγωγής των δένδρων, της περιεκτικότητας σε λάδι. Επίσης παρατηρούνται αλλαγές στη γεωγραφική κατανομή και τις καλλιεργούμενες ποικιλίες. Η μείωση της παραγωγής δεν αναμένεται να είναι ίδια για όλες τις περιοχές της Ελλάδας ούτε για όλες τις ποικιλίες.

Επομένως, προκύπτει το ερώτημα αν μπορεί και με ποιό τρόπο να αντιμετωπιστούν οι πιο πάνω αντίξοες συνέπειες της κλιματικής αλλαγής.

Τα δεδομένα πολλών ερευνών δείχνουν ότι με την εφαρμογή κατάλληλων καλλιεργητικών τεχνικών μπορεί η ελιά να διατηρήσει την παραγωγική της ικανότητα κάτω από αντίξοες συνθήκες. Υπάρχουν επομένως τρόποι που η ελαιοκαλλιέργεια μπορεί όχι μόνο να συμβάλλει  στη μείωση του φαινομένου του θερμοκηπίου και της κλιματικής αλλαγής αλλά και να διατηρήσει το επίπεδο της παραγωγικής της ικανότητας.  Ο εντοπισμός ποικιλιών που θα προσαρμόζονται στις αλλαγές του κλίματος ή ακόμη και η βελτίωση των ποικιλιών μπορεί να αποτελέσει μια εναλλακτική προοπτική στη διατήρηση βιώσιμης ελαιοκαλλιέργειας στην Ελλάδα.

Μία άλλη πτυχή που δεν πρέπει να παραγνωρίζουμε είναι το θετικό, φιλοπεριβαλλοντικό  αποτύπωμα της Μεσογειακής Δίαιτας, βάση της οποίας αποτελεί το ελαιόλαδο.