Δευτέρα, 24 Ιουνίου, 2024

Για τη νέα ισπανική ποικιλία “Σουλτάνα”

Στην Ελλάδα οι προσπάθειες δημιουργίας νέων ποικιλιών ήταν ιστορικά λίγες και αποσπασματικές και καμία νέα ποικιλία δεν γράφτηκε στον Εθνικό Κατάλογο Ποικιλιών τα τελευταία 30 χρόνια.

Για τη νέα ισπανική ποικιλία “Σουλτάνα”, για την οποία έγραψε το olivenews.gr (προ)χθές  Σουλτάνα, μια νέα ισπανική ποικιλία θέλει να επιβληθεί στην υπέρπυκνη φύτευση. 

ζητήσαμε την άποψη ενός καθ΄ύλην αρμόδιου και γνώστη του θέματος, του δρ. Γιώργου Κουμπούρη, (Researcher Head, Ινστιτούτο Ελιάς, Υποτροπικών & Αμπέλου Χανίων, ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ), ο οποίος μας είπε τα παρακάτω:

_ . _

Το πιο σημαντικό πρόγραμμα δημιουργίας νέων ποικιλιών ελιάς της Ισπανίας ξεκίνησε το 1991 στην Κόρδοβα από το Πανεπιστήμιο της Κόρδοβα (UCO) και το Ανδαλουσιανό Ινστιτούτο Γεωργικής Έρευνας (IFAPA). Οι κύριοι στόχοι του προγράμματος ήταν: γρήγορη έναρξη καρποφορίας, υψηλή απόδοση λαδιού, ποιότητα λαδιού, καταλληλότητα σε διαφορετικά συστήματα φυτειών και αντοχή σε ασθένειες. Μέχρι στιγμής έχουν παραχθεί περισσότερα από 10.000 φυτά (υποψήφιες νέες ποικιλίες) από σχεδόν 100 διασταυρώσεις μεταξύ παραδοσιακών ποικιλιών.

Υπάρχει στενή συνεργασία του πανεπιστημίου με ιδιωτικές εταιρίες που χρηματοδοτούν την προσπάθεια δημιουργίας νέων ποικιλιών, οι οποίες στη συνέχεια θα κατοχυρωθούν και θα φέρουν έσοδα. Στις πρόσφατες επισκέψεις μου στην Ισπανία, είδαμε ελαιώνες αξιολόγησης νέων ποικιλιών και ενημερωθήκαμε για μεγάλο αριθμό επιλογών που είναι έτοιμες για κατοχύρωση και εμπορική αξιοποίηση. Συγκεκριμένα, μεγάλη έμφαση έχει δοθεί στην αντοχή στο βερτισίλλιο, στην μικρή ανάπτυξη του δέντρου και στην υψηλή ελαιοπεριεκτικότητα.

Τα προγράμματα δημιουργίας νέων ποικιλιών έχουν δύο πολύ σημαντικά οφέλη για τη χώρα που τα υλοποιεί: α) οι νέες ποικιλίες μπορούν να υπερτερούν σε κάποιο επιθυμητό χαρακτηριστικό σε σχέση με τις υπάρχουσες (π.χ. μία νέα ποικιλία με μεγάλη αντοχή σε παγετούς που μπορεί να αξιοποιηθεί στη Βόρεια Ελλάδα), και β) οι νέες ποικιλίες μπορούν να κατοχυρωθούν και να προστατευτούν από τους ανταγωνιστές και να φέρουν και έσοδα στην εθνική οικονομία (σε αντίθεση με τις παραδοσιακές ποικιλίες που θεωρούνται παγκόσμια κληρονομιά και δεν πατεντάρονται).

Η νέα ποικιλία Sultana που παρουσίασαν οι Ισπανοί σίγουρα θα έχει καλά χαρακτηριστικά. Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι θα υπερτερεί από τις (πάνω από χίλιες) παραδοσιακές ποικιλίες αλλά θα είναι άλλη μια καλή επιλογή για τους παραγωγούς. Το βασικό στοιχείο, κατά τη γνώμη μου, είναι ότι στην Ισπανία σταδιακά δημιουργείται μια ομάδα νέων ποικιλιών που κατοχυρώνονται και προωθούνται στις νέες φυτεύσεις. Επειδή στις νέες φυτεύσεις σε υπερεντατικούς ελαιώνες πρωταγωνιστούν μεγάλες ιδιωτικές φυτωριακές επιχειρήσεις, σταδιακά οι νέες ποικιλίες θα κυριαρχούν στην παγκόσμια ελαιοκομία και συνεπώς οι συγκεκριμένες εταιρίες θα έχουν ευρύτερο έλεγχο της αγοράς.

Στην Ελλάδα οι προσπάθειες δημιουργίας νέων ποικιλιών ήταν ιστορικά λίγες και αποσπασματικές και καμία νέα ποικιλία δεν γράφτηκε στον Εθνικό Κατάλογο Ποικιλιών τα τελευταία 30 χρόνια. Μόλις πρόσφατα ξεκίνησε από το ΥΠΑΑΤ και τον ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ η υλοποίηση ενός πενταετούς εθνικού προγράμματος δημιουργίας νέων ποικιλιών για τις κυριότερες καλλιέργειες της χώρας, μεταξύ αυτών και για την ελιά στο Ινστιτούτο Ελιάς, Υποτροπικών Φυτών και Αμπέλου στα Χανιά.

Στην ελιά, το πρόγραμμα δημιουργίας νέων ποικιλιών έχει επιλέξει τις υποψήφιες ποικιλίες και υλοποιεί τον φυτοϋγειονομικό έλεγχο, την μορφολογική περιγραφή και την αγρονομική αξιολόγηση ώστε να επιλεγεί η καλύτερη νέα ποικιλία για εγγραφή στον Εθνικό Κατάλογο. Το γενετικό υλικό που εξετάζεται σε συνεργασία με πρωτοπόρους φυτωριούχους, είναι α) απόγονοι διασταυρώσεων ποικιλιών ελιάς με επιθυμητά χαρακτηριστικά, β) υποκείμενα αιωνόβιων δέντρων που θεωρούνται πολύτιμη πηγή αντοχών σε αντίξοες εδαφικές συνθήκες, και γ) τοπικές ποικιλίες που απειλούνται από εξαφάνιση με σκοπό να προστατευτούν και να κατοχυρωθούν στον Εθνικό Κατάλογο.

Στα Χανιά ο ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ διατηρεί την Εθνική Συλλογή Ποικιλιών Ελιάς και έχει υποβάλει αίτημα στο Διεθνές Συμβούλιο Ελαιοκομίας για αναγνώριση ως Διεθνής Συλλογή Ποικιλιών Ελιάς κάτι που θα έχει τεράστια οφέλη για τη χώρα αν επιτευχθεί και για να γίνει αυτό πρέπει να πληρούνται κάποιες προδιαγραφές. Η σωστή λειτουργία της Εθνικής Συλλογή Ποικιλιών Ελιάς (και της Διεθνούς αν αυτό επιτευχθεί) και η υλοποίηση ενός μακροχρόνιου προγράμματος δημιουργίας νέων ποικιλιών απαιτεί σταθερή χρηματοδότηση σε εργατοτεχνικό προσωπικό, γεωργικά εφόδια και μηχανήματα. Όπως είδαμε στην περίπτωση της Ισπανίας, η πρώτη νέα ποικιλία (Sikitita) κατοχυρώθηκε 20 χρόνια από την έναρξη του προγράμματος και η δεύτερη νέα ποικιλία (Sultana) μετά από 30 χρόνια. Η Ελλάδα μπορεί να έχει το δικό της επιτυχημένο πρόγραμμα δημιουργίας νέων ποικιλιών με την προϋπόθεση σταθερής και μακροχρόνιας στήριξης στους εξειδικευμένους φορείς.