«Ασθένεια» απειλεί τις Κονσερβολιές με εξαφάνιση (Σχολιασμένο)

image

Ο ελαιώνας της Άμφισσας

Πρόσφατα ήρθε στη δημοσιότητα ένα νέο «success story»  του κ. Στέλιου Δρυ (Food Standard), που υπόσχεται να «εκτοξεύσει» τις ελληνικές εξαγωγές από τα 4 στα 10 δις ευρώ.

Πρώτο βήμα και παράδειγμα αυτής της νέας εποχής για την ελληνική γεωργία – σύμφωνα πάντοτε με τη σχετική συμβουλή – αποτελεί η εκρίζωση των ελαιόδεντρων της ποικιλίας Κονσερβολιάς (Αμφίσσης) με σκοπό την αντικατάστασή της από την ποικιλία Καλαμών.

Με το δεύτερο βήμα, την καλλιέργεια … στέβιας ας ασχοληθούν άλλοι πιο ειδικοί.

Αν κάποιος απλώς ξεφυλλίσει τη βιβλιογραφία που υπάρχει (βλέπε στο τέλος υποσημείωση 1) θα μελαγχολήσει διαπιστώνοντας την επιστημονική έρευνα, τον κόπο και το μεράκι των προηγούμενων γενιών.

Αναρωτιέμαι, πόσοι σέβονται αυτό τον θησαυρό και πόσοι συνεχίζουν;

Μπορεί λοιπόν σήμερα ένας «σύμβουλος» με δεξί του χέρι κάποιον που «σπούδασε» χωρίς να πάρει πτυχίο, να βγαίνει από το πολυτελές γραφείο των αθηναϊκών βορείων προαστίων και να δίνει συνέντευξη τύπου στους δημοσιογράφους του επιχειρηματικού ρεπορτάζ, που το πιο πιθανό είναι ότι ελάχιστα ή τίποτα γνωρίζουν για τις ποικιλίες της ελιάς.
image
Μπορεί και να διαγράφει ζητώντας την αντικατάσταση της πιο ιστορικής ελληνικής ποικιλίας.

Ίσως έτσι πετυχαίνει τη δημοσιότητα που θέλει.
Ε και; Θα μου πείτε, κι εσύ γιατί δίνεις σημασία;

Επειδή αυτοαποκαλείται σαν η κορυφαία ελληνική εταιρεία παροχής υπηρεσιών στον ευρύτερο αγροτικό και αγροδιατροφικό κλάδο;

Η απάντηση δεν είναι οτι διάφοροι φορείς του ιδιωτικού και συνεταιριστικού τομέα μπορεί να ακούν και να αμοίβουν τέτοιου είδους «συμβουλές».

Δικαίωμά τους. Το ζήτημα είναι αλλού.

Κονσερβολιά Αμφίσσης :

image

Ο Γ. Κωστελένος αναφέρει (2011) ότι «Τόση φήμη είχαν οι ελιές αυτές (Σαλωνίτικη ή Κονσερβολιά) ώστε οι Άγγλοι, προκειμένου να χορηγήσουν στους επαναστατημένους Έλληνες την περίοδο 1823-24 το δάνειο των 800.000 λιρών, ζήτησαν και έλαβαν ως εγγύηση μεταξύ άλλων και τον ελαιώνα της Άμφισσας (Γ.Ν. Κουτσοκλένης, 2003)».                                         

Να προσθέσουμε ότι όλος ο κάμπος της Άμφισσας ανήκει στο Δελφικό Τοπίο που προστατεύεται και γι΄αυτό απαγορεύεται κάθε παρέμβαση.

Το να ξεπατώσει κανείς τις ελιές για να φυτέψει Καλαμών αρκεί για να χαρακτηρίσει την ποιότητα της πρό(σ)κλησης. Ένας Ηρόστρατος της εποχής μας (βλ. παρακάτω) ίσως θα μπορούσε να το σκεφθεί.

Από το τέλος του 2013 έως και την άνοιξη του 2014 αφιέρωσα εντατικά περισσότερους από 6 μήνες, σε συνεργασία με το ΤΕΙ Ηπείρου και τον καθηγητή Γιώργο Μάνο, στη συγγραφή ενός βιβλίου 150 σελίδων  «Προοπτική ανάπτυξης της ελαιοκομίας της Ηπείρου» (Βασίλης Ζαμπούνης, Γιώργος Μάνος, 2014).

Πολλά σημεία του αποδεικνύονται (δυστυχώς) προφητικά.

imageΉδη από τις πρώτες σελίδες καταγράφουμε ότι υπό προϋποθέσεις η καλλιέργεια της Καλαμών είναι πιο προσοδοφόρα για τον ελαιοπαραγωγό σε σύγκριση με την Κονσερβολιά.

Όμως για να διαλύσουμε τυχόν παρανοήσεις υπογραμμίζουμε : 

«Αυτό φυσικά δεν συνεπάγεται ότι είναι εφικτό και σωστό να προχωρήσουν οι ελαιοπαραγωγοί σε αντικατάσταση της Κονσερβολιάς ή/και σε επέκταση της Καλαμών χωρίς να εξετάσουν πολύ προσεκτικά με τη γνώμη των ειδικών γεωπόνων όλες τις εδαφοκλιματικές παραμέτρους (Μπαλατσούρας, 1984).
Επίσης, θα πρέπει να λάβουν υπόψη και τις εμπορικές δυνατότητες / προοπτικές της κάθε ποικιλίας, όπως και το κόστος της εγκατάστασης του αρχικού φυτικού κεφαλαίου (χρόνια που απαιτούνται μέχρι να έρθει σε πλήρεις αποδόσεις κ.λπ.)
».

Και προς το τέλος, αντιγράφω από τα συμπεράσματα :
«Η περιβαλλοντική αξία της Κονσερβολιάς πρέπει να αποτελέσει βασικό επιχείρημα υποστήριξής της μέσω των χρηματοδοτούμενων εθνικών / κοινοτικών προγραμμάτων. Επίσης και εμπορικής αξιοποίησης. Κάθε πολιτική επέκτασης με νέες φυτεύσεις, επιλογής και αντικατάστασης ποικιλιών, μεθόδων φύτευσης (π.χ. παραδοσιακής ή υπέρπυκνης) θα πρέπει να γίνεται με μεγάλη προσοχή και εμπειρογνωμοσύνη λαμβάνοντας υπ’ όψη όλες τις παραμέτρους (εδαφοκλιματολογικές, αγρονομικές, οικονομικές, εμπορικές). Κυρίως δεν θα πρέπει να αφήνεται ο παραγωγός μόνος του χωρίς τη συμβουλή των ειδικών επιστημόνων, οι οποίοι όμως θα πρέπει να βασίζονται σε συγκεκριμένη γνώση και ανάλυση και όχι σε δογματικές θεωρίες».

Έχοντας λοιπόν υπογραμμίσει ότι «Η επιτραπέζια ελιά πρέπει να ξεφύγει "από τη σκιά" του ελαιολάδου και πρέπει να αναπτυχθεί αυτοδύναμα», ας προχωρήσουμε να δούμε τι σημαίνει η Κονσερβολιά για την ελληνική επιτραπέζια ελιά.

Ας δώσουμε μια εικόνα βασιζόμενοι στην υπάρχουσα βιβλιογραφία, στα επίσημα διαθέσιμα στατιστικά και στην απλή λογική.

1) Σύμφωνα με εκτεταμένη και αξιόπιστη βιβλιογραφία1 η Κονσερβολιά αποτελεί την πιο ιστορική και διαδεδομένη ποικιλία επιτραπέζιας ελιάς στην Ελλάδα.

image2) Η καλλιέργεια της Κονσερβολιάς εκτείνεται γεωγραφικά (κυρίως) σε ένα πρώτο τόξο από Βόρεια Εύβοια, Μαγνησία, Φθιώτιδα, Θεσσαλία έως Πιερία και σε ένα δεύτερο τόξο από Φωκίδα, Αιτωλοακαρνανία έως Άρτα. Οι περιοχές αυτές καλύπτουν το 98% περίπου των συνολικών ελαιόδεντρων και εκτάσεων της Κονσερβολιάς.

 

3) Καλλιεργούνται 13,3 εκατ. ελαιόδεντρα Κονσερβολιάς σε 847 χιλ. στρέμματα (πηγή Δ/νση Μητρώων του ΥΠΑΑΤ, 2104). Σαν σύγκριση, η αντίστοιχη καλλιέργεια της Καλαμών είναι 6,5 εκατ. ελαιόδεντρα σε 399 χιλ. στρέμματα, δηλαδή λιγότερο του 50% της Κονσερβολιάς.

4) Η Κονσερβολιά αποτελεί βασική εξαγώγιμη ελληνική ποικιλία επιτραπέζιας ελιάς, και μάλιστα συσκευασμένη σε κονσέρβες, γι΄αυτό άλλωστε και το όνομά της. Στη βιβλιογραφία αναφέρονται ιστορικές βιομηχανίες και εξαγωγείς από το λιμάνι της Ιτέας (Κων. Γάτος, Αφοί Καραγκούνη κ.α.), καθώς και από το λιμάνι του Βόλου (Τζαμανούδης, Γεωργούδης κ.α.). Επίσης, «άλλοτε υφίστατο εν Γατζέα και Συνεταιρισμός των παραγωγών λειτουργών με πρόγραμμα την από κοινού κατεργασίαν και πώλησιν των ελαιών των Συνεταίρων» (Σ. Καλογερέας, 1932).

Έως και τη δεκαετία του ’80 αναφέρεται ότι η Κονσερβολιά ξεπερνά το 70% της παραγωγής και των εξαγωγών (Μ. Αλυγιζάκης, 1982). Τα τελευταία χρόνια έχει υποχωρήσει στο 20-30% λόγω της ανάπτυξης της Χαλκιδικής.

5) Σήμερα είναι καταχωρισμένες 6 Προστατευόμενες Ονομασίες, εκ των οποίων οι πέντε (5) ως ΠΟΠ (Αμφίσσης, Αταλάντης, Ροβιών, Στυλίδας, Πηλίου) και η μια (1) ως ΠΓΕ (Άρτας).

6) Σε ό,τι αφορά στην καλλιέργεια της Κονσερβολιάς, είναι γενικώς αποδεκτό ότι πρόκειται για μια ποικιλία που αναπτύσσεται σε υψόμετρο έως και 600 μέτρων (αυτό θα δούμε πιο κάτω πόση σημασία έχει), ότι είναι σχετικά ανθεκτική στο ψύχος, τον καρκίνο και στο κυκλοκόνιο, ότι το αδύνατό της σημείο είναι η ευαισθησία στο βερτιτσίλλιο (Γ. Κωστελένος, 2011). Επίσης θεωρείται ως ιδιαίτερα παραγωγική.

Η Κονσερβολιά έτυχε ιδιαίτερης μελέτης από τον Νίκο Λύχνο (Δ/ντή του Υπ. Γεωργίας, βραβευμένο από την Ακαδημία Αθηνών), ο οποίος σε ένα από τα πολλά βιβλία του αφιερωμένα στην Ελαιοκομία (1948) αναφέρει: «(…) αποτελούσα την σπουδαιοτέραν ποικιλίαν από απόψεως παραγωγής βρώσιμων, επιτραπέζιων ελαιών της Ελλάδος. (…) Ευδοκιμεί εις υψόμετρον μέχρι 600 μ., αντέχει δε εις πολλάς αντιξοότητας του περιβάλλοντος ένεκα του οποίου ευδοκιμεί εις διαφόρους περιοχάς της Ελλάδος υπό διαφόρους όλως συνθήκας. Αντέχει ακόμη ει τας χαμηλές θερμοκρασίας της χειμερινής περιόδου. Τελείως κεκαλυμμένα τα δένδρα υπό της χιόνος, ως συμβαίνει πολλάκις εις το Πήλιον κ.α., αντέχουν άριστα και δεν υποφέρουν». Συμπληρώνει επίσης ότι στην περιοχή του Χρισσού της Άμφισσας, δίνουν αποδόσεις 2 έως και 3 «φορτώματα», δηλαδή επί 100 οκάδες, από 250 έως 380 κιλά ελαιόκαρπου το κάθε ελαιόδεντρο.

7) Φθάνουμε στο τελικό προϊόν. Εδώ να πούμε ότι δεν έχει κανένα νόημα «να συγκρίνουμε» τις διαφορετικές ποικιλίες μεταξύ τους. 

image

Η κάθε μια έχει τα δικά της χαρακτηριστικά ως προς τη μεταποίησή της για την παραγωγή προϊόντων που ταιριάζουν σε διαφορετικές καταναλωτικές προτιμήσεις.


Και εδώ, όλοι συμφωνούν, για τα προτερήματα της Κονσερβολιάς, την φρουτώδη γεύση, την τραγανή σάρκα που εύκολα αποσπάται από τον πυρήνα, τη μεγάλη αντοχή στην συντήρηση (βλ. φάκελο ΠΟΠ Στυλίδας).

Ίσως το πιο σημαντικό ότι παράγει τρεις διαφορετικούς τύπους (κατηγορίες), τις πράσινες, τις ξανθές και τις μαύρες.

Ειδικά οι φυσικές μαύρες αποτελούν ένα κορυφαίο προϊόν, που δεν μπορεί να συγκριθεί με την τεχνητά παρασκευαζόμενη «ισπανικού τύπου κονφίτ». Η φυσική μαύρη ελληνικού τύπου διατηρεί όλα της τα βιοενεργά υγιεινά συστατικά και επίσης τα οργανοληπτικά της χαρακτηριστικά σε αντίθεση με την ισπανικού τύπου που υφίσταται μια έντονη χημική επεξεργασία με άλκαλι και βρασμό στους 122ο. Είναι δηλαδή σαν να συγκρίνουμε ένα έξτρα παρθένο ελαιόλαδο με ένα ραφινέ, και μάλιστα σπορέλαιο.

Το μόνο που λείπει τα τελευταία χρόνια από την ελληνική φυσική μαύρη Κονσερβολιά είναι η υποστήριξη και το κατάλληλο μάρκετινγκ. Αλλά αυτό δεν αποτελεί λόγο να την ξεριζώσουμε, ίσα-ίσα το αντίθετο.

Τα παραπάνω, εν ολίγοις αντιπροσωπεύει η ποικιλία Κονσερβολιάς για την ελληνική επιτραπέζια ελιά.

Κάποιος όμως «οραματιστής» μπορεί να βλέπει ότι αν τις ξεριζώσουμε και τις αντικαταστήσουμε με Καλαμών, αυτό θα «εκτόξευε» τις εξαγωγές.

Τι θα μπορούσαμε να του απαντήσουμε, αν τον παίρναμε στα σοβαρά, και θα δούμε παρακάτω γιατί πρέπει να δοθεί μια απάντηση.

8) Όπως γράψαμε και παραπάνω (βλ. 6) το δέντρο της Κονσερβολιάς έχει τα δικά του χαρακτηριστικά (καλλιεργείται έως και 600 μ. υψόμετρο, αντέχει στο ψύχος, δεν θέλει πολλά ποτίσματα κ.ο.κ.).
Η λογική της κατάργησης (ή έστω του περιορισμού) της βιοποικιλότητας, δηλαδή της σοφίας της φύσης, επειδή για λόγους (δήθεν) εμπορικούς, μια άλλη ποικιλία θα αποδώσει καλύτερα, οδηγεί στην εφιαλτική προοπτική της μονοκαλλιέργειας, που, όπου εφαρμόζεται έχει καταστροφικά αποτελέσματα, περιβαλλοντικά, οικονομικά και κοινωνικά.

9) Ακόμη και αν μια ποικιλία – όπως η Καλαμών, ή η Χαλκιδικής π.χ. – παρουσιάζει σήμερα μια αυξημένη ζήτηση, θα ήταν ολέθριο σφάλμα να «βάλουμε όλα τα αυγά στο ίδιο καλάθι». Ίσα-ίσα το αντίθετο, με τη διαφοροποίηση των προϊόντων επιτυγχάνουμε ένα πολύ καλύτερο και αποτελεσματικότερο «marketing mix» (που θα έλεγε και ένας «σύμβουλος»).
Ειδικά για την Καλαμών, που κανείς δεν αμφισβητεί ούτε τα πλεονεκτήματα, ούτε την αξία της, θα έπρεπε κανείς να λάβει πολύ σοβαρά τον αυξανόμενο (αθέμιτο) ανταγωνισμό από 3ες χώρες (Τουρκία, Αίγυπτο, Λιβύη ).

image
10) Το οικονομικό κόστος της εκρίζωσης 13.344.346 δέντρων σε 846.831 στρέμματα Κονσερβολιάς, συνθέτει ένα δυσθεώρητο κόστος, που θα χρειαστούν δεκαετίες για να αποσβεστεί. Έστω και αν το κόστος της εκρίζωσης αντισταθμίζεται από την αξία του ξύλου της ελιάς, τα νέα δενδρύλλια (της Καλαμών) που θα χρειαστούν αρκετά χρόνια για να φθάσουν (αν και όποτε) τις ίδιες αποδόσεις.


11) Ο μόνος λόγος αντικατάστασης της Κονσερβολιάς από Καλαμών (ή από άλλη καλλιέργεια) είναι σε συγκεκριμένες περιοχές επειδή είναι ιδιαίτερα ευαίσθητη στο βερτιτσίλλιο. Φυσικά αυτό προϋποθέτει μελέτη και οδηγίες από ειδικούς γεωπόνους της περιοχής (εδαφολογική ανάλυση, το μικροκλίμα της τοποθεσίας, υφιστάμενες καλλιέργειες και αποδόσεις).

12) Η καταστροφή ελαιόδεντρων με ιστορία 100άδων ετών, δεν θα αποτελούσε μόνο ένα έγκλημα κατά της φύσης και της οικολογικής ισορροπίας, αλλά και μια βλακώδη εμπορική πράξη. Να σημειώσουμε ότι οι γείτονες Ιταλοί κυκλοφορούν στην αγορά και πουλούν πανάκριβο ελαιόλαδο προερχόμενο από παμπάλαιες ελιές-κειμήλια.

13) Τουλάχιστον στις 6 περιφέρειες κατοχυρωμένες ως ΠΟΠ/ΠΓΕ (βλ. παραπάνω σημείο Α5) η καλλιέργεια της συγκεκριμένης ποικιλίας, της Κονσερβολιάς, αποτελεί αναπόσπαστο σημείο των προδιαγραφών του προϊόντος και του δεσμού τους με τον γεωγραφικό και ανθρώπινο παράγοντα.

Στοιχειώδες λοιπόν για κάποιον που γνωρίζει έστω και ελάχιστα τι σημαίνει ΠΟΠ/ΠΓΕ…

14) «Η διάδοση της Κονσερβολιάς, ιδίως στα ημιορεινά, είναι πολύ σημαντική για λόγους περιβαλλοντικούς και κοινωνικο-οικονομικούς. Παράλληλα επεκτείνεται με νέες φυτεύσεις η Καλαμών, ιδίως στα πεδινά και αρδευόμενα. Υπάρχουν απόψεις και προβληματισμός για την αντικατάσταση της Κονσερβολιάς με της Χαλκιδικής, η οποία έχει πλεονεκτήματα στη μεταποίηση και εμπορία της». (Βασ. Ζαμπούνης, Γιώρ. Μάνος, 2014)).

 


Οι "Ηρόστρατοι" της εποχής μας

image
Ο πραγματικός και αρχαίος Ηρόστρατος ήταν ένας "τύπος" που για να γίνει διάσημος πυρπόλησε ένα από τα επτά θαύματα της αρχαιότητας, το ναό της Αρτέμιδας στην Έφεσσο. Πράγματι έμεινε στην ιστορία. Herostrat αποκαλούν γερμανικά "τον εγκληματία που διψά για δόξα" και Herostratic Fame σημαίνει στα αγγλικά "δόξα με κάθε μέσο".

 Τον τελευταίο χρόνο ήρθαν στη δημοσιότητα δυο χρυσοπληρωμένες από τον κρατικό προϋπολογισμό μελέτες.

– Η πρώτη, που εγκρίθηκε και από το Eurogroup ζητά – ούτε λίγο ούτε πολύ – να αντικατασταθούν όλες οι μονάδες παραγωγής και τυποποίησης ελαιολάδου με δυο μεγαθήρια, ένα στην Κρήτη και ένα στην Πελοπόννησο.

– Η δεύτερη, παρελήφθη μεν επισήμως από τον πρωθυπουργό, απεφεύχθη τουλάχιστον το σημείο που πρότεινε να νομιμοποιηθεί η νοθεία με την ανάμιξη ελαιολάδων με σπορέλαια.

 Καταλάβατε λοιπόν γιατί ανησυχώ από τη διάδοση τέτοιων «ασθενειών», όπως η εκρίζωση της Κονσερβολιάς/ Αμφίσσης,  με το πρόσχημα της εκτόξευσης των εξαγωγών στα 10 δις;

Όλα τα είχαμε, ένας "Ηρόστρατος της Αμφίσσης" μας έλειπε.

———————————————
Υποσημείωση βιβλιογραφίας
 1 Γεωπόνος Αλέξιος Ριονδέ (1882), Καθηγητής Διομήδης Σαρακωμένος (1930), Καθηγητής Αλεξ. Γεωργακόπουλος (1931), Μηχανικός-Γεωπόνος Σωκράτης Καλογερέας (1932), Καθηγητής Πάνος Αναγνωστόπουλος (1946), Δ/ντής Υπουργείου Γεωργίας Νίκος Λύχνος (1948), Χημικός Μανώλης Αλυγιζάκης (1982), Καθηγητής ΤΕΙ Ηρακλείου Δημήτρης Λυδάκης (?), Καθηγητής Γιώργος Μπαλατσούρας (1995), Παγκόσμια Εγκυκλοπαίδεια της Ελαίας, Διεθνές Συμβούλιο Ελαιολάδου / IOC (1996), World Catalogue of Olive Varieties, IOC (2000), Καθηγητής Κωνστ. Ποντίκης (2000), Γεωπόνος Γιώργος Κωστελένος (2011)

Πηγή φωτογραφίας κονσερβολιάς & χάρτη:  
Aπό το βιβλίο του Γ. Κωστελένου "Στοιχεία ελαιοκομίας. Ιστορία, περιγραφή και γεωγραφική κατανομή των ποικιλιών ελιάς στην Ελλάδα", 2011

————————————-

Πηγή: Από το άρθρο << Foodstandard:  "Χρυσό" κρύβουν τα ελληνικά χωράφια >> (15&16/10/2014), σε διάφορες ιστοσελίδες, euro2day, kathimerini, news247, reporter, today24 κ.ά.

Πρώτη και δεύτερη ανάρτηση άρθρου στις 19 και 25 Νοεμβρίου 2014

 

1 ΣΧΟΛΙΟ

  1. Ας μην είμαστε ρομαντικοί ,αλλά ούτε και ψυχροί ρεαλιστές .Ας είμαστε κάτι και από τα δύο.Η αντικατάσταση μιάς ποικιλίας ελιάς από μια άλλη ,που αποδείχτηκε να πλεονεκτεί δεν είναι κακή πρακτική εξ ορισμού.Μην ξεχνάμε ότι ζούμε σε ένα νέο περιβάλλον απο κάθε άποψη (οικονομικά ,εμπορικά,πολιτικά,κλιματικά κλπ) και θα πρέπει να προσαρμοστούμε για να επιβιώσουμε, σαν Ελληνική Ελαιοκομία. Πιστεύω ότι το κύριο θέμα μας πρέπει να είναι η διάδοση και η γνωστοποίηση των ιδιαιτέρων οργανοληπτικών και διατροφικών χαρακτηριστικών των Ελληνικών επιτραπέζιων ελιών και εκεί πρέπει να επενδύσουμε.Να αναδείξουμε με επιμονή τα πλεονεκτήματα που απορρέουν από τον γεωραφικό χώρο,το κλίμα και μικροκλίμα,τις ποικιλίες ελιάς αλλά και τους παραδοσιακούς Ελληνικούς τρόπους παρασκευής .που κάνουν τα προιόντα μας ξεχωριστά.Επίσης να αναδείξουμε και άλλες ενδιαφέρουσες ποικιλίες (υπάρχουν) με την ιδιαιτερότητα τους.Αυτές οι ιδιαιτερότητες με την αξία και υπεραξία που θα προσδώσουν θα φέρουν και το πολυπόθητο κέρδος.Μεγάλο λάθος δεν αποτελεί η πιθανή μελλοντική επικράτηση της καλαμών έναντι της κονσερβολιάς αλλά η αποδοχή πρακτικών όπως η παρασκευή ελιών με τη μέθοδο της Ισπανικής γαλακτικής ζύμωσης(Σεβίλης) ,που μπορεί μεν να είναι βολικές βραχυπρόθεσμα αλλά τελικά ισοπεδώνουν την μοναδικότητα της ποιότητάς μας. Επίσης ας ερευνήσουμε το ποιές απο όλες αυτές τις ποικιλίες ελιάς δεν θα πέσουν θύματα της, γενικά διαπιστωμένης, κλιματικής αλλαγής (κάποια σημάδια για μείωση της παραγωγικότητας έχουν αρχίσει και διαφαίνονται).Ας δώσουμε ,επιτέλους ,μια ικανοποιητική εθνικά λύση στην εμφύλια διαμάχη σχετικά με την ελιά καλαμών.Φυσικά η άποψη ότι ένας ελαιώνας για να αλλάξει ποικιλία θα πρέπει να εκριζωθεί και να αναφυτευτεί (σαν γενικός κανόνας)μάλλον από κάποιον αδαή εκπορεύεται,καθότι είναι γνωστό ότι υπάρχουν μέθοδοι πολύ πιο πρόσφοροι για το σκοπό αυτό.Μιχάλης Αϊνατζόγλου .Ιατρός -Ελαιοκόμος