Κυριακή, 16 Ιουνίου, 2024

Σωματική άσκηση και Μεσογειακή διατροφή, μια ιστορική συνέντευξη του Δημήτρη Τριχόπουλου στο Ελιά & Ελαιόλαδο

το λάδι δεν ήταν μόνο ένας οικονομικός τομέας για την Ελλάδα. Είναι κομμάτι του Ελληνισμού μας, της Ελληνικότητάς μας.

Με αφορμή την χθεσινοβραδυνή είδηση, (ΒΗΜΑ, 21/1/2024), για την επικείμενη συνεργασία του πανεπιστήμιου του Χάρβαρντ με την Ιατρική Σχολή του ΕΚΠΑ, αναδημοσιεύουμε  μία συνέντευξη του εκλιπόντος Δημήτρη Τριχόπουλου, Καθηγητή Επιδημιολογίας στο πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ με θέμα «Σωματική άσκηση και Μεσογειακή Διατροφή με άφθονο ελαιόλαδο», η οποία παραχωρήθηκε στον Βασίλη Ζαμπούνη και δημοσιεύθηκε στο Ελιά & Ελαιόλαδο, τεύχος 31, Νοέμβριος 2002.

Μόλις την προηγούμενη εβδομάδα η εκπομπή του olivenews – plus στο You Tube φιλοξένησε την ακαδημαϊκό, καθηγήτρια Ιατρικής, κυρία Αντωνία Τριχοπούλου σε μία συνέντευξη προς τον Βασίλη Ζαμπούνη με θέμα την Μεσογειακή διατροφή Το Olivenews Plus φιλοξενεί την πρέσβειρα της Μεσογειακής διατροφής, στην Ελλάδα παγκοσμίως, Αντωνία Τριχοπούλου     Και η ζωή συνεχίζεται …

~~~~~~

Δημήτρης Τριχόπουλος, Καθηγητής Επιδημιολογίας Πανεπιστημίου Χάρβαρντ: «Σωματική άσκηση και Μεσογειακή Διατροφή με άφθονο ελαιόλαδο»

– Κύριε καθηγητά ζείτε όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά και στην Αμερική, άρα γνωρίζετε την εκεί πραγματικότητα και γενικότερα τις διεθνείς τάσεις και τα ρεύματα σκέψης. Αναρωτιέμαι, αν όλη αυτή η άνθηση που γνωρίζει η Μεσογειακή Διατροφή είναι κάτι που έχει στέρεες βάσεις, θα διαρκέσει ή είναι μια μόδα, που κάποια στιγμή μπορεί να περάσει;

Αυτό είναι ίσως από τα πιο σοβαρά ερωτήματα που μπορούν να τεθούν. Η προσωπική μου γνώμη είναι ότι δεν είναι μόδα διότι υπάρχει ήδη η κρίσιμη μάζα των επιστημονικών εργασιών, η οποία δεν μπορεί εύκολα να ανατραπεί. Τα βασικά στοιχεία της Μεσογειακής  Διατροφής είναι ότι, χωρίς να αποκλείει τα ζωικά τρόφιμα, βασίζεται κυρίως στο φυτικό βασίλειο και γίνεται εύγευστη και ελκυστική χάρη στην παρουσία του ελαιολάδου. Μεσογειακή Διατροφή χωρίς ελαιόλαδο είναι αδύνατο να νοηθεί. Δεν νομίζω ότι είναι δυνατόν να αναστραφεί αυτή η πορεία.

– Αυτή η δόξα που γνωρίζει και η περίοπτη θέση που κατέχει, ειδικά στα εύπορα και μορφωμένα στρώματα – μιλάω πάντα για τις ΗΠΑ και τη Βόρεια Ευρώπη – αυτή η καλή εικόνα, κινδυνεύει από κάτι;

Κινδυνεύει από μία αντίδραση, η οποία είναι αβάσιμη, αλλά για την οποία δεν πρέπει να αδιαφορούμε. Να σας εξηγήσω τι εννοώ. Το ελαιόλαδο όπως κάθε λιπίδιο έχει πολλές θερμίδες και -πολλοί ημιμαθείς θα τους χαρακτήριζα- αντιδρούν λέγοντας ότι το ελαιόλαδο παχαίνει. Δυστυχώς αυτή η θέση προέρχεται ακόμη και από επιστήμονες και καμιά φορά μάλιστα από Έλληνες επιστήμονες. Το θέμα της διατροφής είναι πολύ απλούστερο από όσο προβάλλεται από μερικούς οι οποίοι κερδίζουν χρήματα απ’ αυτό.

Όλα τα τρόφιμα παχαίνουν αν φάει κανείς πολύ ποσότητα. Και μόνον καρπούζι αν τρως σε πολύ μεγάλη ποσότητα, πάλι θα παχαίνεις. Αυτό που πραγματικά έχει καθοριστική σημασία είναι η ενέργεια που προσλαμβάνει κανείς με την τροφή να μην είναι περισσότερη από την ενέργεια που καταναλίσκει – τότε μόνο δεν κερδίζει βάρος. Από εκεί και πέρα τίθεται το ερώτημα για το είδος της διατροφής και θα έλεγα κοντά στο νου και η γνώση. Αν μία τροφή έχει υψηλή θερμιδική αξία, την καταναλώνουμε συνεκτιμώντας και άλλους παράγοντες όπως την περιεκτικότητά της σε θρεπτικά συστατικά και το αίσθημα κορεσμού που προκαλεί. Το λάδι, για παράδειγμα, δημιουργεί αίσθημα κορεσμού πιο γρήγορα από ότι το καρπούζι. Μοιάζει αδιανόητο, αλλά φαίνεται πως υπάρχουν επιστήμονες που αγνοούν αυτή την πολύ απλή θερμοδυναμική εξίσωση – το  ισοζύγιο της ενέργειας που προσλαμβάνεις σε σχέση με την ενέργεια που καταναλώνεις. Ας σημειώσουμε όμως εδώ, κ. Ζαμπούνη, ότι ο Έλληνας είναι παχύς για έναν πολύ απλό λόγο: δεν ασκείται συστηματικά. Σε κάθε διεθνή έρευνα προκύπτει ότι οι Έλληνες είναι οι τελευταίοι όσον αφορά τη σωματική άσκηση.

–  Μα βλέπουμε με τα ίδια μας τα μάτια, εκτός από τις στατιστικές, ότι τα μικρά Ελληνόπουλα είναι παχύσαρκα, ακόμη και στην Κρήτη, που κάποτε ήταν το υπόδειγμα διατροφής. Βλέπουμε παιδιά 5-10 χρονών να είναι υπέρβαρα.

Αυτό οφείλεται στην έλλειψη σωματικής άσκησης. Η σωστή απάντηση στην παχυσαρκία δεν είναι μείωση των καταναλισκόμενων θερμίδων. Να μην ξεχνάμε κάτι πολύ βασικό. Η πρώτη κλασσική έρευνα που έγινε για την σχέση της ενέργειας που καταναλώνεται με την καρδιαγγειακή υγεία έγινε από τον Morris, ένα διαπρεπή Άγγλο ερευνητή, ο οποίος βρήκε ότι ο άνθρωπος που είναι αδύνατος τρώγοντας πολύ μικρές ποσότητες δεν είναι ο υγιής άνθρωπος. Ο υγιής άνθρωπος είναι αυτός που διατηρεί το φυσιολογικό του βάρος τρώγοντας αλλά και ασκούμενος παράλληλα. Δηλαδή για ένα ορισμένο βάρος, όσο πιο πολύ τρως τόσο πιο υγιής είσαι, αφού την ενέργεια που πήρες την κατανάλωσες με φυσική δραστηριότητα. Όλες οι μετέπειτα σοβαρές έρευνες επιβεβαίωσαν τα ευρήματα του Morris.

– Άρα εδώ αγγίζουμε ένα γενικότερο πρόβλημα, που είναι ο τρόπος ζωής. Εμείς μεγαλώσαμε σε μια εποχή όπου το παιδί έπαιζε και έτρεχε στις αλάνες, ενώ τώρα κάθεται μπροστά σε μία τηλεόραση μασουλώντας γαριδάκια και τσιπς.

Έχετε δίκιο. Η φυσική άσκηση έχει προτεραιότητα, παράλληλα με την σωστή διατροφή. Απ’ όλες τις τροφές οι πιο υγιεινές είναι φρούτα, λαχανικά, όσπρια και λάδι. Η γενική οδηγία πρέπει να είναι: “μην ξοδεύεις λιγότερη ενέργεια απ’ ότι προσλαμβάνεις με την τροφή”.

– Αν κάποιος ψάξει στα περιοδικά ποικίλης ύλης και ειδικά στα άρθρα που απευθύνονται στις γυναίκες, που είναι και πιο ευαίσθητες σε τέτοια θέματα, θα διαπιστώσει ότι βρίθουν από συνταγές δίαιτας αρκετά δαπανηρές μάλιστα, που λένε απίθανα πράγματα. Η κατεύθυνσή τους είναι να μειώσουμε το φαΐ και κυρίως τα λιπαρά. Είχα δημοσιεύσει στο προηγούμενο τεύχος κάποιες “δίαιτες”, που λένε να τρώμε όσπρια και σαλάτες χωρίς καθόλου λάδι ή σε κάποιες περιπτώσεις μία φορά την εβδομάδα να βάζουμε 1 κυβ. εκατοστό(!)

Κύριε Ζαμπούνη το είδα το περιοδικό σας και διάβασα τα σχόλιά σας και σας συγχαίρω για την ευαισθησία σας πάνω σε αυτό το θέμα. Είναι δυνατόν, για μια μικρή περίοδο 1-2 μηνών, σε μια δραματική προσπάθεια απώλειας βάρους, η οποία υπαγορεύεται από κάποια αιτία κατά κανόνα νοσολογική, να προσπαθήσει κάποιος να περιορίσει κατά πολύ τις θερμίδες που προσλαμβάνει. Αυτό δεν μπορεί να γίνεται εφ’ όρου ζωής. Σαν τρόπος ζωής, η μόνη απάντηση είναι η μετρημένη κατανάλωση μιας ισορροπημένης διατροφής, στην οποία τα λιπίδια, και κατ’ εξοχήν το ελαιόλαδο, θα έχουν τη θέση τους και η φυσική δραστηριότητα θα είναι η διαδικασία με την οποία καταναλώνουμε τις θερμίδες.

– Σας άκουσα για πρώτη φορά στο συνέδριο που είχε οργανώσει η Ακαδημία Αθηνών. Αυτό που μου είχε κάνει μεγάλη εντύπωση, ήταν ότι αναφερόσαστε σε κάποιες έννοιες σύνθετες που είχαν μεγάλο βάθος, αλλά τα λέγατε με ένα τόσο απλό και κατανοητό τρόπο που κέρδιζαν αμέσως τον ακροατή. Όπως π.χ. ότι το ελαιόλαδο είναι ένα προϊόν «μαγικό».

Ξέρετε, εγώ δεν ήμουν από αυτούς που πίστεψαν στο ελαιόλαδο από την αρχή. Οι έρευνές μου ήταν στις ορμόνες και στον ρόλο τους στην καρκινογένεση. Γνώριζα, όμως, για τον αγώνα που κάνετε, έναν αγώνα πολύπλευρο για το ελαιόλαδο, την προαγωγή της υγείας και την συντήρηση των παραδόσεων του Ελληνικού λαού. Λίγα πράγματα σηματοδοτούν τον Έλληνα, όπως η ιστορία του, η ορθοδοξία, το λάδι και οι αγώνες του. Δεν είναι πολλά πράγματα. Ήρθα στο λάδι σιγά σιγά. Εργάσθηκα στην Αμερική με ένα διάσημο σήμερα επιστήμονα τον Willett, ο οποίος, παρόλο που είναι καλύτερος από μένα, ήταν μαθητής μου και νεότερός μου. Εκείνος ήταν πεπεισμένος από τότε, από σειρά ερευνών κυρίως εργαστηριακών, ότι το ελαιόλαδο έχει “μαγικές” ιδιότητες,μέσα σε εισαγωγικά βέβαια. Το ελαιόλαδο επιτυγχάνει μία ισόρροπη ρύθμιση των λιπιδίων στο αίμα και επιπλέον προστατεύει από την καρκινογένεση, σε αντίθεση με τα κορεσμένα και πολυακόρεστα λιπίδια. Ας μην ξεχνάμε, άλλωστε, πως τα μονοακόρεστα αποτελούν βασική κατηγορία λιπιδίων του σώματός μας.

– Δηλαδή;

Τα μονοακόρεστα είναι βασικό λιπίδιο του σώματός μας. Θα μου πείτε αυτό υποχρεωτικώς σημαίνει ότι προάγει την υγεία; Όταν προσπαθείς να ξεφύγεις από την αναλυτική έρευνα σε μοριακό επίπεδο, τότε σε εντυπωσιάζει αυτή η ευρύτερη εικόνα. Δεν υπάρχει επίσης αμφιβολία ότι τα φρούτα γενικά προάγουν την υγεία, ότι αντιστρατεύονται την καρκινογένεση και την στεφανιαία νόσο με ποικίλους μηχανισμούς. Μην ξεχνάμε ότι και η ελιά είναι ένα φρούτο, και το λάδι είναι ένας χυμός φρούτου. Και κατά κάποιο τρόπο πρέπει να δεχθούμε ότι ο κόσμος στον οποίο ζούμε δεν είναι το άθροισμα των μικροχημικών αντιδράσεων τις οποίες μελετούμε, αλλά έχει μια γενικότερη, ευρύτερη λογική, την οποία συχνά αντικρίζουμε στην ίδια τη φύση και στις διαδικασίες της εξέλιξης.

– Ξέρετε, μου κάνει εντύπωση, ότι σχετικά πολύ πρόσφατα, μετά δηλαδή την έρευνα των επτά χωρών, άρχισαν οι επιστήμονες να μελετάνε το λάδι σε βάθος και να διαπιστώνουν ότι κάνει καλό κλπ. Όμως αυτό το προϊόν χιλιάδες χρόνια πίσω, έπαιζε ένα κυρίαρχο ρόλο στη δίαιτα όλων των λαών της Μεσογείου. Είχε από πολύ παλιά πάρει μια θέση στην μυθολογία, στην θρησκεία κλπ. Αυτό δεν ήταν τυχαίο και προφανώς κάτι ξέρανε.  Πώς γίνεται αυτοί οι άνθρωποι τότε, που δεν είχαν τα μέσα, πως είχαν εντοπίσει από τότε πως μέσα σε όλα τα προϊόντα που κυκλοφορούν, το λάδι της ελιάς κάνει τόσο καλό και το είχαν θεοποιήσει: Ο μύθος τ