Το λάδι δεν χρειάζεται λεφτά, χρειάζεται όραμα, πολιτική και ανθρώπους

0
Photograph by Andreas Smaragdis

Το 2016, στη μακρινή εποχή π.κ. (προ κορωνοϊού) είχα γράψει ένα άρθρο με τον εύγλωττο τίτλο «Το λάδι δεν χρειάζεται λεφτά».  Αν ίσως αυτό ξαφνιάζει, ωστόσο σήμερα θα επιμείνω κι επιτρέψτε μου να εξηγήσω γιατί.

 «Αυτή η πρώτη φάση του πολέμου, η υγειονομική, κάποια στιγμή θα περάσει και τότε θα επακολουθήσει μια δεύτερη, πολύ σκληρή και δύσκολη, η οικονομική, με την ύφεση και την ανεργία να απειλούν όλον τον πλανήτη. Ήδη οι κυβερνήσεις πολλών χωρών ακροβατούν στο μεταίχμιο του διλήμματος: πόση από την υγεία του πληθυσμού θα θυσιάσουν για να διασώσουν την οικονομία και το αντίστροφο;

Στην Ελλάδα, χάρη στον συνδυασμό της καθοδήγησης από την ηγεσία της χώρας με την επιστημονική γνώση και την ευρεία κοινωνική συναίνεση, τουλάχιστον σε αυτό το πρώτο κρίσιμο διάστημα αποφύγαμε τις τραγικές εικόνες της Ιταλίας, της Ισπανίας αλλά και το έλλειμμα  ηγεσίας χωρών όπως οι ΗΠΑ και το Ηνωμένο Βασίλειο». Αυτά μεταξύ άλλων έγραφα στο editorial του 91ου τεύχους του Ελιά & Ελαιόλαδο, 20 Μαρτίου 2020.

Εξ αιτίας  του στρεβλού μοντέλου «ανάπτυξης», με το 30% του ΑΕΠ να προέρχεται από τον τουρισμό –την αποκαλούμενη «βαριά βιομηχανία»- συν το συσσωρευμένο δημόσιο και ιδιωτικό  χρέος από το παρελθόν, η οικονομική κρίση προβάλλει απειλητική και το ερώτημα είναι, τι κάνουμε;

Η πρώτη και πιο εύκολη απάντηση θα ήταν να βγούμε και να μοιράσουμε λεφτά “με το ελικόπτερο”. Να μοιράσουμε λοιπόν αγροτο-ομόλογα. Η πρόταση φαίνεται κατ΄αρχήν εύκολη και βολική. Όμως, στην πραγματικότητα είναι παραπλανητική, έως και επικίνδυνη, για τον ελαιοκομικό τομέα τουλάχιστον.

Το ελαιόλαδο, τα 26 δις και το έλλειμμα πολιτικής

«Το λάδι δεν χρειάζεται λεφτά!», γιατί:

-Το ελαιόλαδο (και με ελάχιστη συμμετοχή της επιτραπέζιας ελιάς) από το 1981 έχουν απορροφήσει μόνο για άμεσες επιδοτήσεις της ΕΕ (του Ά Πυλώνα) ένα πακτωλό χρημάτων άνω των 26 δις € (βλ. Εγκυκλοπαίδεια Ελαιοκομίας, σελ 544-549). Οπότε, ακόμα κι αν αυξηθούν και γίνουν 26,1 ή 26,2 δις, τι θα αλλάξει;

– Η τιμή παραγωγού «βολοδέρνει» από τα 1,60 € το λαμπάντε έως 2,60 € το έξτρα, ενώ η τιμή καταναλωτή «ίπταται» στα 5 – 7 €/λίτρο στα ράφια. Αυτό συνέβαινε τα τελευταία χρόνια π.κ., άρα σε τι θα βοηθήσουν τα μ.κ. αγροτο-ομόλογα;

– Ένα σημαντικό μέρος του εισοδήματος των παραγωγών χάνεται λόγω δάκου, γλοιοσπορίου και άλλων ασθενειών που υποβαθμίζουν ποιότητα και τιμές. Ανάλογα συμβαίνουν εξ αιτίας άλλων κακών πρακτικών στην καλλιέργεια και στην έκθλιψη – να μην τα ξαναλέμε-, πρόκειται για ζητήματα που δεν χρειάζονται ευρώ για να διορθωθούν.

 Άρα, λοιπόν, για να μην επεκταθώ περισσότερο, τα «λεφτά», ακόμη κι αν υπήρχαν σε αφθονία – που δεν υπάρχουν- όχι μόνο δεν θα βοήθαγαν, αλλά ίσως να έκαναν και ζημιά αν αναλογιστούμε πώς ο πακτωλός των κοινοτικών ευρώ διέφθειρε και απονέκρωσε ένα μεγάλο μέρος του παραγωγικού ιστού, χωρίς να ισχυρίζομαι ότι φταίει η ΕΟΚ/ΕΕ, αν και αυτό είναι μία άλλη συζήτηση.  Τρία παραδείγματα: Η «ενίσχυση στην παραγωγή» υπερβαίνοντας τους 500 χιλ τόνους ακύρωνε τη σοβαρή διάθεση πραγματικής παραγωγής και ελαιοποίησης. Η «ενίσχυση στην κατανάλωση», δηλαδή η επιδότηση για τη συσκευασία του ελαιολάδου με 180.000 τόνους επί 135 δρχ/κιλό προκάλεσε ένα «τσουνάμι» αθέμιτου ανταγωνισμού που σχεδόν διέλυσε τον κλάδο, ενώ αντιθέτως, η επιτραπέζια ελιά, που δεν είχε αντίστοιχη επιδότηση, τα πάει πολύ καλύτερα, παρά τα όποια της προβλήματα. Επίσης, η Ισπανία, που αξιοποίησε τις επιδοτήσεις της προόδευσε, ξεπέρασε και την Ιταλία, αναδείχθηκε σε παγκόσμιο ηγεμόνα, ενώ εμάς μας έχει ξεπεράσει Τυνησία κι ακολουθεί η Τουρκία.

Η γραμμή «μοιράστε λεφτά» πάσχει και στο κρίσιμο σημείο του χρόνου. Κανείς δεν ξέρει με σιγουριά αν ο πόλεμος βρίσκεται ακόμη στα πρώτα του στάδια ή στα τελευταία του (αμφίβολο, χωρίς εμβόλιο). Κανένας στρατηγός δεν θα έριχνε στη μάχη τις εφεδρείες του αν δεν ήξερε πόσο θα κρατήσει αυτή η μάχη.

Η μόνη – ας πούμε- «χρησιμότητα» της άποψης «μοιράστε λεφτά» είναι ότι ικανοποιεί όσους δεν ενδιαφέρει η πραγματική παραγωγή και αγορά γιατί αρκούνται στην εύκολη λύση των επιδοτήσεων, δηλαδή διάφορους “επιτήδειους”, επίσης διευκολύνει την πίεση της αντιπολίτευσης,  όπως και τυχόν επιχειρηματικών/εκδοτικών συμφερόντων που έχουν τη δική τους ατζέντα και θέλουν να «χαϊδεύουν αυτιά» ώστε να αυξάνουν τις εκδοτικές κυκλοφορίες τους.

 Το έλλειμμα οράματος και πολιτικής

Έτσι, λοιπόν, ο ελαιοκομικός τομέας  χρειάζεται:

Όραμα  ==> Ελαϊκή Πολιτική ==> Εφαρμογή της ==> δηλαδή, Ανθρώπους

Καθώς κλείσαμε τους εννιά μήνες κυβέρνησης Κυριάκου Μητσοτάκη μπορούμε να διαπιστώσουμε ότι η υπουργία Μάκη Βορίδη πάσχει σε ένα μόνο – αλλά δυστυχώς πολύ βασικό- σημείο: την έλλειψη οράματος, άρα και πολιτικής.Ο ίδιος ο υπουργός, ευθαρσώς και προς τιμήν του όταν ανέλαβε παραδέχθηκε ότι από αγροτικά έχει πλήρη άγνοια. Υπό κανονικές συνθήκες θα αρκούσε μια πολιτική συντήρησης και διαχείρισης, να αποφύγει να του «σκάσει κάποια βόμβα στα χέρια ». Αυτά ίσχυαν π.κ., όμως τώρα βρισκόμαστε εντός κορωνοϊού και ουδείς γνωρίζει πότε και πώς θα έρθει η μ.κ. εποχή.

Άρα, λοιπόν, ο υπουργός χρειάζεται, και μάλιστα επειγόντως, ένα όραμα που να εμπνεύσει μια ελαϊκή πολιτική. Περιορίζομαι στην ελαιοκομία, πρώτον λόγω ιδιαίτερης βαρύτητας («εθνικά προϊόντα», λάδι και επιτραπέζιες ελιές) και δεύτερον γιατί αυτά γνωρίζω, άρα και γι αυτά μπορώ να μιλώ.

Όμως, το όραμα – έστω κι αν υπάρχει- από μόνο του δεν αρκεί, χρειάζεται μια πολιτική, έναν «οδικό χάρτη». Που να τον βρει; Τον αναζήτησε; Από τις συναντήσεις που είχε με τις δύο διεπαγγελματικές οργανώσεις ελαιολάδου και ελιάς, και αρκετούς άλλους φορείς, το μόνο συμπέρασμα που κατέληξαν είναι ότι θα (θα!) αναζητηθεί και διατυπωθεί, γι αυτό άλλωστε και οι συναντήσεις εν μέσω φιλοφρονήσεων κατέληγαν σε αυτό που στα απλά ελληνικά λέγεται, ναυάγιο.­­­

Αναπόφευκτο είναι και το ναυάγιο της επιτραπέζιας ελιάς Καλαμών/Καλαμάτας, γι αυτό κανείς στο ΥπΑΑ&Τ ας  μην εφησυχάζει, άσχετα αν η  υφ. Φωτεινή Αραμπατζή υπέστη – αδίκως κατά τη γνώμη μου- τα μπωφόρ του Φεβρουαρίου.

Ανοίγω παρένθεση: Η εκκωφαντική σιωπή των δι-επαγγελματικών οργανώσεων αυτή την κρίσιμη εποχή του κορωνοϊού επιβεβαιώνει πόσο κατώτερες είναι των σκοπών τους και των περιστάσεων, αλλά αυτό αποτελεί μια άλλη συζήτηση, και θάλεγα ότι επαυξάνει τις υπουργικές ευθύνες.

Στον υπουργό, και το στενό του επιτελείο, έχει κατατεθεί η μόνη ολοκληρωμένη και ιεραρχημένη πρόταση που υπάρχει σήμερα προς συζήτηση -και όχι ως θέσφατο- δηλ. το κεφάλαιο 38,  «Διαπιστώσεις και προτάσεις Ελαϊκής Πολιτικής», σελίδες 645-679 της Εγκυκλοπαίδειας Ελαιοκομίας: Το Ελαιόλαδο.

Θα περιοριστώ σε δύο μόνο προτάσεις, την 1η προτεραιότητα: «Το πεντόλιτρο του παραγωγού» (μηδενικού δημοσιονομικού κόστους για την πολιτεία και με πολλαπλά οφέλη για όλη την αγροδιατροφική αλυσίδα). Αναρωτιέμαι, γιατί επί δεκαετίες η Ελλάδα είναι η μόνη χώρα στον κόσμο που παραμένει βραχυκυκλωμένη

– με τον μεν ΣΕΒΙΤΕΛ να καταγγέλλει μονότονα χωρίς αποτέλεσμα τους 16κιλους «τενεκέδες»,

– τους δε καταναλωτές να είναι υποχρεωμένοι να διαλέξουν μεταξύ, από τη μία μεριά των ανώνυμων χύμα 16κιλων «από το χωριό» με την άυλη όμως σφραγίδα της προσωπικής εμπιστοσύνης και κόστος 4 ευρώ/κιλό, και, από την άλλη, των τυποποιημένων στα ράφια των  σούπερ μάρκετ με 6 – 8 €/λίτρο, ακόμα και το ραφινέ υπό την μάλλον παραπλανητική ένδειξη «κλασικό»,

– ενώ η πολιτεία, όλα αυτά τα χρόνια παραμένει σε ρόλο παθητικού θεατή;

Επειδή το όραμα και η πολιτική δεν μπορούν να εφαρμοστούν χωρίς ανθρώπους, («άνδρες γαρ πόλις, και ου τείχη ουδέ νήες ανδρών κεναί», Θουκυδίδης), γι αυτό και χρειαζόμαστε ένα όργανο σύνθεσης και συντονισμού.

Εδώ στοχεύει η άλλη πρόταση, η 4η προτεραιότητα, το «Συμβούλιο Ελαιοκομικής Πολιτικής» (ή Εθνικό Συμβούλιο Ελαιοκομίας ή όπως αλλιώς θέλετε).

Όργανο που σε αυτές τις δύσκολες εποχές θα το χρειαζόταν πώς και πώς όχι μόνο ο τομέας αλλά και ο κάθε υπουργός, σαν επίσημο σύμβουλο αλλά και σαν αλεξικέραυνο. Στη συγκεκριμένη μάλιστα συγκυρία ο Μ. Βορίδης έχει την επιπλέον τύχη να έχει συμφωνήσει  μέσα στη Βουλή η αξιωματική αντιπολίτευση (Σταύρος Αραχωβίτης), ενώ μπορεί να είναι  99,9% βέβαιος ότι θα συμφωνούσε και  η ελάσσων αντιπολίτευση. Όμως, ο σημερινός υπουργός δεν το συζητά. Γιατί; Άγνωστο…

Να λοιπόν γιατί το λάδι και οι ελιές, δεν χρειάζονται λεφτά, με αγροτο-ομόλογα ή άλλα ονόματα.

Αυτό ΔΕΝ σημαίνει δύο πράγματα:

α) ότι ο ελαιοκομικός τομέας δεν χρειάζεται ένα μικρό σχετικά ποσό για πολύ συγκεκριμένες στοχευμένες δράσεις όπως π.χ.

– τη βιομηχανική (συν)παραγωγή ελαφρών, ευέλικτων μικρών δονητικών μηχανημάτων, τα οποία θα μπορούσαν να προσαρμοστούν στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των ελληνικών ελαιώνων και ποικιλιών ώστε να μειωθεί το κόστος συγκομιδής, που αποτελεί τον κύριο παράγοντα κόστους (βλ. 2η προτεραιότητα στις σχετικές προτάσεις, σελ. 650 και 678 της Εγκυκλοπαίδειας)

β) ότι δεν υπάρχουν άλλοι, πολύ συγκεκριμένοι κλάδοι της αγροτικής οικονομίας που έχουν πληγεί από τον κορωνοϊό και πρέπει πράγματι  να υποστηριχθούν και οικονομικά είτε για αναπλήρωση του χαμένου εισοδήματος, είτε/και για την επιβίωσή τους μέχρι να επανέλθουν στην «κανονικότητα».

Αυτό όμως είναι τελείως διαφορετικά από το «μοιράζουμε λεφτά» αδιακρίτως, συνήθως στους «επιτήδειους».

Τα ορφανά 500 εκ. €

Που θα τα βρούμε αυτά τα έστω λίγα ή πολλά που χρειαζόμαστε; «Λεφτά υπάρχουν» για να θυμηθούμε έναν πρώην πρωθυπουργό.

Στη σελίδα 677 της «Εγκυκλοπαίδειας Ελαιοκομίας: Το ελαιόλαδο» υπάρχει ένας χοντρικός υπολογισμός των απωλειών προστιθέμενης αξίας και εθνικού πλούτου, που μπορεί να φτάνει τα 500 εκ. € ετησίως. Η ανάκτησή τους μέσα σε λίγα χρόνια προϋποθέτει το όραμα, την πολιτική και την εφαρμογή της που προανέφερα.

Ακόμη κι αν δεν είναι 500 εκ. € αλλά είναι 499, πρόκειται για πλούτο, εισόδημα και απασχόληση που χρειάζεται απεγνωσμένα η χώρα μας, ιδίως την μ.κ. εποχή προκειμένου να αντιμετωπίσει την αναπόφευκτη οικονομική κρίση, αλλά και για να εξισορροπήσει το μοντέλο της στρεβλής υπερανάπτυξης και εξάρτησης από  τον τουρισμό χρηματοδοτώντας όχι μόνο τον πρωτογενή αλλά ακόμη και τον ξεχασμένο δευτερογενή –της πραγματικής- βιομηχανίας.

φωτό: “Ο υγρός χρυσός”, ευγενική παραχώρηση του Αντρέα Σμαραγδή

Σημείωση: Το παρόν κείμενο αποτελεί συνεισφορά στην  έρευνα-ανοιχτό διάλογο «Η ελαιοκομία (αγροτική οικονομία) τον καιρό του κορωνοϊού», που ξεκινήσαμε στο olivenews.gr  και  η οποία μέχρι τώρα διακρίνεται για τον πλουραλισμό και τη σοβαρότητα των απόψεων που κατατίθεναι.

Μέρος Ι: Μιλούν, Δήμ. Αλιέως, SOVENA SA, Δημ. Δαμιανός, καθ. ΓΠΑ & Ιω. Καλτσής, PROTYPON AE

Μέρος ΙΙ: Mιλούν, Βάσος Ευθυμιάδης, ΕΣΥΦ, Χρ. Καραδήμος, Συν/σμός Στυλίδας & Ελ. Γερμανάκη, Εργαστήριο ΑΣ Ρεθύμνου

Μέρος IIΙ: Μιλούν, Π. Παγάνης, ελαιοκαλλιεργητής, Γ. Κόκκινος, πρόεδρος ΟΠ Νηλέας, & Βασίλης Κοκκινοφόρος, ελαιουργός

Μέρος ΙV: Mιλoύν, Θωμάς Αραπογιάννης, TÜV Hellas, Σπ. Καπαρέλης, The Olympian Treasure, Δ. Πρίφτης, Μεσογειακοί Ελαιώνες

Mέρος V: Mιλoύν, Εμ.Καρπαδάκης, Terra Creta, Κ.Χριστοφοράκης, Συν/σμός Κριτσάς, Ν. Διαμαντίδης, Simbiosis

Mέρος VI: Μιλoύν, Γ. Κωστελένος, φυτωριούχος, Κ. Πρωτούλης, Ελαιουργός, K. Kαλόφωνος, Ελαιουργικός Συν/σμός Παντοκράτορα