Γυάλινη ή πλαστική φιάλη για το έξτρα, διχάζουν την Ισπανία

Η 1η Ιανουαρίου 2023 θα είναι στην Ισπανία η ημερομηνία ορόσημο κατά την οποία θα τεθεί σε ισχύ η απαγόρευση της πλαστικής συσκευασίας για το εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο. Υπολογίζεται ότι θα αφορά περισσότερα από 160 εκατομμύρια λίτρα ελαιολάδου, τα οποία υποχρεωτικά θα συσκευάζονται σε γυάλινες φιάλες. Όπως αναφέρεται και στον σχετικό ισπανικό νόμο, η αλλαγή στοχεύει στην εναρμόνιση με την αειφόρο ανάπτυξη που υιοθετεί η Ευρωπαϊκή Ένωση και συνδέεται άρρηκτα με τη χρήση οικολογικών υλικών.

Η απόφαση περιλαμβάνεται στον δεκάλογο μέτρων του υπουργού Γεωργίας Luis Planas, ενώ η περίοδος υποβολής ενστάσεων που έληξε τον Ιούνιο δεν φαίνεται προς το παρόν να επηρέασε τη δρομολόγησή της.

Η δήλωση του Planas

Τον περασμένο μήνα, πριν ακόμη ανακοινωθεί η τροποποίηση του βασιλικού διατάγματος -στην οποία περιλαμβάνεται ο νέος κανονισμός- σε δήλωσή του ο Ισπανός υπουργός είχε επιχειρηματολογήσει υπέρ της γυάλινης συσκευασίας: «Το έξτρα παρθένο πρέπει να συσκευάζεται σε γυαλί, όπως ήδη κάνει η Ιταλία. Με αυτόν τον τρόπο, θα συμβάλλουμε στην επίτευξη των περιβαλλοντικών στόχων και επίσης το ελαιόλαδο θα έχει την ποιότητα συσκευασίας που του αναλογεί, ποιότητα που υποβαθμίζεται από το πλαστικό» .

Η ανακοίνωση, όπως ήταν αναμενόμενο, έφερε αναστάτωση στον ελαιοκομικό τομέα και προκάλεσε ποικιλία σχολίων και απόψεων.

Θύελλα αντιδράσεων

Εντονότερη είναι η διαφωνία ελαιοπαραγωγών θεωρώντας ότι η εν λόγω τροποποίηση δεν είναι τεκμηριωμένη αλλά αυθαίρετη, καθώς η εξάλειψη της πλαστικής PET συσκευασίας για το ελαιόλαδο δεν συμβαδίζει με την ταυτόχρονη προώθηση του πλαστικού σε άλλα προϊόντα όπως π.χ. οι πλαστικές κάψουλες του καφέ ή και οι συσκευασίες οίνου από ανακυκλωμένο πλαστικό.

Με την πλειοψηφία των συνεταιρισμών (κοοπερατίβων) συμφωνεί και η Εθνική Ένωση Τυποποιητών Ελαιολάδου -ANIERAC- (ο αντίστοιχος ΣΕΒΤΕΛ, θεωρητικά τουλάχιστον), η οποία υποστηρίζει ότι πλαστικό και γυαλί πληρούν τις ίδιες ποιοτικές προδιαγραφές ως υλικά συσκευασίας ενώ η εφαρμογή του κανονισμού θα καταστήσει την Ισπανία ως τη μόνη χώρα στην οποία θα εφαρμόζεται υποχρεωτικά κάτι τέτοιο.

Κοοπερατίβες και αγροτικοί σύλλογοι (π.χ. η Asaja), όπως και κολοσσοί της βιομηχανίας (Sovena, Acesur, Migasa, Borges, Deoleo κλπ) υποστηρίζουν ότι η γυάλινη συσκευασία θα μετατρέψει το έξτρα παρθένο σε ένα γκουρμέ προϊόν, που -και λόγω υψηλότερης τιμής- πλέον θα προορίζεται μόνο σε συγκεκριμένη μερίδα του πληθυσμού ενώ θα οδηγήσει στη μεταστροφή του καταναλωτικού κοινού σε άλλα φυτικά έλαια. Με άλλα λόγια, θα καταστρέψει τις προσπάθειες προώθησης του έξτρα παρθένου προκειμένου να ενταχθεί ως απαραίτητο συστατικό στις κουζίνες. Επιπλέον, τίθεται και το ερώτημα «οικολογικής» σκοπιάς: «γιατί ο κανονισμός να τεθεί σε εφαρμογή αποκλειστικά για το έξτρα και όχι και για τις υπόλοιπες κατηγορίες ελαιολάδων, αλλά και σε άλλα τρόφιμα, ποτά ή είδη καθαρισμού πιο διαδεδομένης χρήσης;»

Υπάρχει βέβαια και η μειοψηφία σημαντικών οργανισμών και κοοπερατίβων που συμφωνεί με την εφαρμογή του κανονισμού, καθώς πιστεύει ότι το γυαλί προσφέρει καλύτερη ποιότητα και εικόνα μάρκετινγκ. Ακόμη όμως και αυτή η σχετικά μικρή μερίδα δεν εκφέρει γνώμη αναφορικά με το ποιο υλικό είναι το κατάλληλο όσον αφορά τις μεγάλες συσκευασίες χονδρικής.

Εδώ να σημειώσουμε ότι η ισπανική -όπως και η κοινοτική νομοθεσία- επιτρέπει τον εφοδιασμό της μαζικής εστίασης με συσκευασίες μεγαλύτερες των 5 λίτρων, έως και 100 λίτρων, προκειμένου να μειώσουν το κόστος και αυξήσουν την κατανάλωση. Η διάταξη αυτή δεν έχει εφαρμοστεί στην Ελλάδα λόγω αντιδράσεων του ΣΕΒΙΤΕΛ.

Η πλευρά των βιομηχανιών γυαλιού

Μέσα στη θύελλα αντιδράσεων οι βιομηχανίες γυαλιού προσπαθούν να προωθήσουν το προϊόν τους, αναφέροντας μεταξύ των άλλων ως βασικό πλεονέκτημα του γυαλιού την ανακυκλωσιμότητά του, πλήρως εναρμονισμένη με τη λογική της κυκλική οικονομίας. Υπενθυμίζουν δε, ότι οι βασικοί ανταγωνιστές της Ισπανίας (Ιταλία, Πορτογαλία) συσκευάζουν το προϊόν τους σε γυαλί χωρίς η νομοθεσία να τους υποχρεώνει.

Η γνώμη των επιστημόνων

Πάντως, η γνώμη των επιστημόνων έρχεται να συμπληρώσει τις ενστάσεις της πλειοψηφίας. Έρευνες που έχουν πραγματοποιηθεί απορρίπτουν το βασικό επιχείρημα περί περιβαλλοντικού πλεονεκτήματος. Υπενθυμίζουν ότι ο λόγος που έχει καθιερωθεί το πλαστικό είναι γιατί ζυγίζει λιγότερο (20 φορές λιγότερο από ότι το γυαλί), είναι φθηνότερο και σπάει δυσκολότερα.

Λαμβάνοντας υπόψη τις εκπομπές αερίων θερμοκηπίου, το αντίκτυπο της χρήσης γυαλιού προκαλεί 2,3 φορές περισσότερους ρύπους ενώ προκειμένου να ανακυκλωθεί χρειάζεται ενεργειακή δαπάνη της τάξης των 1500ο σε αντίθεση με 300ο του πλαστικού. Αυτό συνεπάγεται πολύ περισσότερες ενεργειακές δαπάνες και κόστος στην επεξεργασία του. Πέραν του γυαλιού, και άλλα εναλλακτικά υλικά είναι 2-3,5 φορές πιο απαιτητικά σε ενεργειακές δαπάνες, με μεγαλύτερη απόδοση εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα σε όλο τον κύκλο ζωής τους από ότι το πλαστικό.

Πώς θα επηρεάσει η γυάλινη συσκευασία

Μεγαλύτερο βάρος ανά συσκευασία λίτρου συνεπάγεται μεγαλύτερο κόστος τυποποίησης και εμφιάλωσης. Σύμφωνα με την ANIERAC οι γυάλινες φιάλες απαιτούν μεγαλύτερη ποσότητα υλικού συσκευασίας ανά λίτρο ελαιολάδου και αναμένεται να επηρεάσουν την παραγωγική ικανότητα κατά 30% . Αξίζει να σημειωθεί ότι σήμερα το 90% των έξτρα παρθένων συσκευάζεται σε πλαστικό και μόλις το 8% σε γυαλί.

Οι κοοπερατίβες (που αποτελούν περί τα 2/3 της ισπανικής ελαιοκομίας) συμπεραίνουν: «Δεν θα πρέπει να δημιουργούνται εμπόδια στη χρήση του πλαστικού ως υλικού συσκευασίας, εφόσον είναι απολύτως απαραίτητο για τη παραγωγή σημαντικής ποσότητας ελαιολάδου και μάλιστα τώρα περισσότερο από ποτέ, που η αγορά αντιμετωπίζει δυσκολίες και κρίση στις τιμές».

Ελληνική αφασία

Οι ελληνικοί φορείς (διεπαγγελματική ΕΔΟΕ και τυποποιητές ΣΕΒΙΤΕΛ) μαζί με το ΥπΑΑ&Τρ, του κ. Βορίδη ασχολούμενου με τα ελληνοτουρκικά συνεχίζουν να αναζητούν αυτό που αποκαλούν “εθνική ελαϊκή πολιτική” αδυνατώντας ακόμη και να συναντηθούν να συζητήσουν σοβαρά. Στο μεταξύ στην Ισπανία συνεργάζονται, συζητούν σοβαρά, με τις όποιες διαφωνίες, εξετάζουν συγκεκριμένα μέτρα και πρωτοβουλίες, προχωρούν, αυξάνοντας κάθε μέρα την απόσταση που μας χωρίζει.