Ατενίζοντας το 2020 (που ήδη είναι εδώ)

Το 2011, πραγματοποιήσαμε (η Άξιον Εκδοτική και το Ελιά & Ελαιόλαδο) ένα μεγάλο, διεθνές, διήμερο συνέδριο: «Ο Ελαιοκομικός Τομέας: Ατενίζοντας το 2020». Τότε, το 2020 μας φαινόταν κάτι πολύ μακρινό, όμως, να είναι κιόλας εδώ.

Ο χρόνος είναι ένα πολύ κοφτερό εργαλείο για να παίζει κανείς μαζί του, εκτός κι αν είναι είτε Αϊνστάιν, είτε μέντιουμ και δυστυχώς δεν είμαι τίποτα από τα δύο. Όμως, δεν παύει η γνώση του παρελθόντος να είναι πολύ χρήσιμος οδηγός για τις πιθανές μελλοντικές εξελίξεις. Ποιες ήταν λοιπόν οι σημαντικότερες εξελίξεις της δεκαετίας που πέρασε και τι μας επιφυλάσσει η καινούργια, που μόλις ανέτειλε;

Αν δείτε τα θέματα στα οποία επικεντρώθηκε το συνέδριο του 2011, θα λέγατε ότι «πέσαμε διάνα». Ωστόσο, η σύγκριση με το σήμερα δείχνει πόσο «ψυλλιασμένοι» μεν, αλλά και (υπερ) αισιόδοξοι είμαστε τότε, παρά το γεγονός ότι το συνέδριο κατέληξε στο αμφίσημο συμπέρασμα «Ο δρόμος είναι ακόμη ανοιχτός». Για πόσο λοιπόν ακόμη θα είναι ανοιχτός ο δρόμος;

Η κατάσταση των αγορών

Ο Jean – Luis Barjol, Εκτελεστικός Δ/ντής του Διεθνούς Συμβουλίου Ελαιοκομίας (IOC), είχε τότε εξηγήσει ότι υπάρχει ανισορροπία με τον ετήσιο ρυθμό της παγκόσμιας παραγωγής να αυξάνει κατά 5%, ενώ η παγκόσμια κατανάλωση αυξάνει με βραδύτερους ρυθμούς +3% ετησίως. Ωστόσο, ήταν μάλλον καθησυχαστικός, θεωρώντας πως οι δράσεις προώθησης της κατανάλωσης μπορούν να καλύψουν αυτό το κενό.

Σήμερα η κατάσταση είναι πολύ πιο ανησυχητική. Οι τιμές παραγωγού βρίσκονται λίγο – πολύ στα ίδια επίπεδα με τότε, όμως, μετά από μια άνθηση τα ενδιάμεσα χρόνια, ξαναγυρίσαμε στα επίπεδα του 2 € και κάτι για τα καλά έξτρα. Ο φόβος είναι πως σήμερα, έστω και αυτές οι μικρές αποκλίσεις προσφοράς – ζήτησης φαίνεται να δημιουργούν αποθέματα, που δεν μπορούν να απορροφηθούν και συμπιέζουν τις τιμές σε επίπεδα μη βιώσιμα ιδίως για τους μικροκαλλιεργητές, γεγονός που απειλεί το παραδοσιακό μοντέλο χωρών όπως η Ελλάδα αλλά και η Ιταλία.

Επίσης, και η παγκόσμια κατανάλωση δεν δείχνει σημάδια αισιόδοξης ανάπτυξης, ενώ αντιθέτως η «ατμομηχανή» του διεθνούς εμπορίου, δηλαδή οι Η.Π.Α., κινδυνεύει από τον εμπορικό πόλεμο και τους δασμούς Τραμπ. Δυστυχώς, οι άλλες χώρες (Κίνα, Ινδία κλπ.) δεν αρκούν για να δώσουν την ώθηση που απαιτείται.

Στον τομέα της επιτραπέζιας ελιάς, η κατάσταση είναι πιο αισιόδοξη. Σύμφωνα με τον J. L. Barjol η παραγωγή ακολουθεί μέσο ετήσιο ρυθμό αύξησης 4,7% έναντι 4,2% της κατανάλωσης. Άρα, το κενό είναι πολύ πιο μικρό σε σύγκριση με το ελαιόλαδο. Φυσικά  και εδώ υπάρχει η απειλή Τραμπ με τους δασμούς στις ισπανικές ελιές.

Στο ελαιόλαδο, το προϊόν είναι πολύ πιο ομοιογενές, κυριαρχεί το εξαιρετικό παρθένο, άρα οι μεταβολές είναι λίγο – πολύ προς μία κατεύθυνση. Αντιθέτως, στις επιτραπέζιες ελιές το πλήθος των διαφορετικών ποιοτικών κατηγοριών συνθέτει μια πολύ πιο περίπλοκη εικόνα, όπου είναι πολύ δύσκολο να υπολογιστούν οι επί μέρους μεταβολές και ποια θα είναι η τελική τους συνισταμένη.

Η ελληνική επιτραπέζια ελιά διανύει περίοδο αισιοδοξίας με πιθανή μελλοντική απειλή να χάσει την ταυτότητα της. Είτε όπως συνέβη με την εξουδετέρωση της ΠΟΠ ελιάς Καλαμάτας, είτε με τον παραγκωνισμό των φυσικών μεθόδων μεταποίησης.

Η εξωστρέφεια

Στο συνέδριο του 2011 είχαμε δώσει μεγάλη βαρύτητα με ομιλίες και οργανωμένο διάλογο μεταξύ εκπροσώπων εννέα ελαιοπαραγωγών χωρών, σε δύο στρογγυλά τραπέζια που εγώ είχα συντονίσει και έδωσαν τροφή σε πλούσια ενημέρωση και προβληματισμό των συνέδρων. Η κα Δήμητρα Αλιέως είχε δώσει μια πολύ καλή ανάλυση για τη θέση του ελληνικού ελαιολάδου στο πλαίσιο του διεθνούς ανταγωνισμού.

Σήμερα βλέπουμε:

Πρώτον, τη μεγάλη πρόοδο χωρών όπως η Τυνησία και η Τουρκία, (παρούσες τότε στο συνέδριο), που εκπληρώνουν τους στόχους τους,

Δεύτερον, ότι η Ελλάδα προοδεύει μεν, αλλά με βήματα χελώνας, ή και με ένα βήμα μπρος, δύο βήματα πίσω, με αποτέλεσμα να χάνει ανταγωνιστικότητα και μερίδια σε όλες σχεδόν τις διεθνείς αγορές,

Τρίτον, επιβεβαιώνονται οι απαισιόδοξες προβλέψεις ακόμη και για τις ελληνικές εξαγωγές χύμα στην Ιταλία, που δυσκολεύουν ολοένα και περισσότερο,

Τέταρτον, και πιο ανησυχητικό, η εσωτερική αγορά συρρικνώνεται με αποτέλεσμα να μην μπορεί να υποστηρίξει μια σοβαρή εξαγωγική πολιτική.

Η σημασία της συλλογικής οργάνωσης

Στο συνέδριο είχαμε προσπαθήσει με κάθε τρόπο να προβάλλουμε τη σημασία της συλλογικής οργάνωσης του ελαιοκομικού τομέα. Μια σειρά από διακεκριμένες προσωπικότητες είχαν αναφερθεί σε διαφορετικές στρατηγικές ανάπτυξης. Έτσι π.χ. η διευθύντρια της Ισπανικής διεπαγγελματικής ελαιολάδου, Teresa Perez Millan, είχε περιγράψει – από τότε – την αγωνία της για την πτώση των τιμών εξαιτίας της αύξησης της παραγωγής. Ο πρόεδρος της γαλλικής διεπαγγελματικής Olivier Nasles, είχε δώσει τη δική του εκδοχή βασιζόμενος πολύ στα ΠΟΠ/ ΠΓΕ. Γενικότερα, όλες οι χώρες συμφώνησαν ότι το μέλλον μπορεί να είναι ευνοϊκό μόνο μέσω της βελτίωσης της ποιότητας, της διαφοροποίησης από τα σπορέλαια, του αποτελεσματικού μάρκετινγκ και της εξωστρέφειας προς νέους καταναλωτές.

Στο συνέδριο του 2011 – όπως και στο προηγούμενο του Ελιά & Ελαιόλαδο το 2001 – έλαμψαν δια της απουσίας τους οι ελληνικοί φορείς, δηλαδή η διεπαγγελματική (ΕΔΟΕΕ) με τις συνιστώσες της. Ας αναλογιστούν/ούμε που βρίσκεται ο καθένας σήμερα και ποιος βγήκε κερδισμένος από τις εσωτερικές αντιπαραθέσεις, τη διχόνοια, κι αν μπορούν/με να επιβιώσουν/με ο καθένας μόνος ή αν οφείλουν/με να αναζητήσουν/με μια πλατφόρμα εθνικής συνεννόησης όπως μπορεί να αποτελέσει το Συμβούλιο Ελαιοκομικής Πολιτικής.

Υγεία & Διατροφή

Η καθηγήτρια Αντωνία Τριχοπούλου αναφέρθηκε στο παραδοσιακό ελληνικό τρόφιμο, τα προβλήματα και τις προοπτικές του. Επακολούθησε η ομιλία του καθηγητή Δημήτρη Μπόσκου, την οποία θα μπορούσαμε να χαρακτηρίσουμε ιστορική για το ελληνικό κοινό, ιδίως υπό το φως των κατοπινών εξελίξεων. Σε αυτήν ο κ. Μπόσκου έβαλε στις σωστές επιστημονικές τους βάσεις τους όρους «λειτουργικό τρόφιμο», «πολικές φαινόλες», «αντιοξειδωτικά», «βιοενεργές ενώσεις» και τόνισε «όπως έχουμε συζητήσει πολλές φορές και με την κυρία Τριχοπούλου, πιθανώς το όλο ευεργετικό αποτέλεσμα για την υγεία είναι μια συνέργεια της δράσης όλων των συστατικών του ελαιολάδου και όχι ενός μεμονωμένου».

Το πλαίσιο της νέας ΚΑΠ περιέγραψε ο διευθυντής της Κομισιόν κ. Τάσος Χανιώτης, ενώ ο κ. Στέργιος Τατάγιας τόνισε την ανάγκη χρηστής διαχείρισης των κοινοτικών ενισχύσεων, γεγονός που είδαμε να συμβαίνει τα χρόνια που ακολούθησαν, ίσως και λόγω της τεχνολογικής προόδου στη διαχείριση της ενιαίας ενίσχυσης με αποτέλεσμα να μειωθούν στο ελάχιστοι τα γνωστά «πρόστιμα» (καταλογισμοί) που είχαν φτάσει στο ποσό των 2,5 δις €. Πάντως η ΚΑΠ σήμερα φαίνεται για τα καλά βραχυκυκλωμένη στις αντιφάσεις της Ε.Ε., στις οποίες τώρα προστέθηκε το Brexit, ο εμπορικός πόλεμος του Τραμπ, η ανάπτυξη της Κίνας.

Θέματα επιστήμης και τεχνολογίας

Όλη η 2η ημέρα του συνεδρίου ήταν αφιερωμένη σε θέματα επιστήμης και τεχνολογίας. Από τις πολλές εισηγήσεις, σήμερα θα ήθελα να αναφερθώ:

  • Στον καθηγητή του πανεπιστημίου της Ιερουσαλήμ Shimon Lavee, που δε βρίσκεται πια στη ζωή, με μεγάλο επιστημονικό έργο στους τομείς των ποικιλιών και των συστημάτων φύτευσης. Για το ίδιο θέμα μίλησε και ο καθηγητής Σταύρος Βέμμος
  • Στον Δρ. Diego Garcia Gonzalez του Instituto de la Grasa της Σεβίλλης, που εντυπωσίασε περιγράφοντας τις πολυετείς έρευνες για τις αντιδράσεις του ανθρώπινου εγκεφάλου στα διαφορετικά οργανοληπτικά χαρακτηριστικά
  • Στο σύστημα κοινής (συνεχούς) άλεσης στα ελαιοτριβεία (ελαιουργεία) που παρουσίασε ο κ. Δημ. Καλαφάτης από την Ένωση Πεζών.

Το συνέδριο ολοκληρώθηκε

  • Με πλήθος ερωτήσεων των συνέδρων και πολύωρη συζήτηση
  • Τη βράβευση του Βαγγέλη Κάλτσα (επιχείρηση Βελουϊτίνος) για τις βιολογικές ελιές θρούμπας και του Άρη Κεφαλογιάννη (ΓΑΙΑ Τρόφιμα ΑΒΕΕ) για την κοινοπραξία με τον Συνεταιρισμό Κριτσάς

Πριν από την έναρξη που είχαμε τιμήσει τη μνήμη των Jean – Marc Gazagnes (Απρίλιος 2006), Κώστα Βαννού (Δεκέμβριος 2007), Νίκου Ψυλλάκη (Απρίλιος 2008), Παρασκευά Τοκουζμπαλίδη (Ιούνιος 2008) και Χρήστου Λεμπέση (Αύγουστος 2010).

Εν κατακλείδι

Δεν είμαι προφήτης για να γράψω τι θα συμβεί στη νέα δεκαετία. Αυτό όμως που είμαι βέβαιος είναι ότι αν επικρατήσει η σοβαρότητα και ο επαγγελματισμός και αν έχουμε πάντα κατά νου τη γνωστή φράση του Θουκυδίδη “Άνδρες γαρ πόλις, και ου τείχη ουδέ νήες ανδρών κεναί” τότε θα έχουμε ένα καλύτερο μέλλον από αυτό που προδιαγράφεται υπό τις σημερινές συνθήκες τουλάχιστον.

[Η εικόνα είναι από ζωγραφιά με θέμα συγκομιδή ελιάς, από μαθητή δημοτικού στον δήμο Αγρινίου]