ΚΑΠ 2021-2027

0
35

Σήμερα αναδημοσιεύουμε (από το Ελιά & Ελαιόλαδο – τ. 85) το πολύ ενδιαφέρον άρθρο του κ. Στάθη Κλωνάρη (Αναπληρωτής Καθηγητής Αγροτικής Πολιτικής στο Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών) για την Κοινή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ), περίοδος 2021-2027.

………………………………………………………………………………………………………………………………

ΚΑΠ 2021-2027

Eγρήγορση, σχεδίαση, αλλαγή νοοτροπίας

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, την 1η και 2α Ιουνίου 2018, έδωσε στην δημοσιότητα τις νομοθετικές προτάσεις της που αφορούν στην Κοινή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ) και το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο (ΠΔΠ) για την περίοδο 2021-2027.

Όσον αφορά στο ΠΔΠ, σύμφωνα με την πρόταση της Επιτροπής, για την συγκεκριμένη περίοδο προβλέπονται συνολικά 1.279 δισ. ευρώ, ποσό που ισοδυναμεί με το 1,114% του ακαθαρίστου εθνικού εισοδήματος (ΑΕΕ) της ΕΕ-27. Το ποσοστό αυτό, συγκρινόμενο με το αντίστοιχο ποσοστό του ΠΔΠ των ετών 2014-2020 (1% περίπου του συνολικού ΑΕΕ της Ευρώπης, όμως, των «28»), αφήνει την εσφαλμένη εντύπωση ότι συνιστά αύξηση. Η πραγματικότητα, ωστόσο, είναι ότι αυτό σε πραγματικούς όρους αντανακλά συρρίκνωση, δεδομένου ότι δεν επαρκεί για να καλύψει όχι μόνο το πραγματικό κενό που αφήνει η αποχώρηση της Βρετανίας (16% του κοινοτικού προϋπολογισμού, 14 δισ. ετήσια μείωση εισφορών), αλλά ούτε τις δομικές αλλαγές που εισάγονται στο ΠΔΠ, π.χ. με την ενσωμάτωση σε αυτό του Ευρωπαϊκού Ταμείου Ανάπτυξης (ΕΤΑ). Όσον αφορά στην ΚΑΠ, το ΠΔΠ προβλέπει το ποσό των 365 δισ. ευρώ σε τρέχουσες τιμές, μειωμένο κατά 5% σε σχέση με την προηγούμενη προγραμματική περίοδο 2014-2020. Διαφορετική άποψη με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει γνωστή δεξαμενή ιδεών (think-tank), που υποστηρίζει ότι η χρηματοδότηση για τον πρώτο πυλώνα της ΚΑΠ μειώνεται περίπου κατά 10% και για τον δεύτερο κατά 25%. Λόγω της υποχρηματοδότησης του Β’ Πυλώνα, η Επιτροπή προτείνει, σε όσα κράτη μέλη το επιθυμούν, τη χρηματοδότησή του με επιπλέον κονδύλια από τον κρατικό προϋπολογισμό.

Όσον αφορά στην Ελλάδα, για την περίοδο 2021-2027 θα λάβει το ποσό των 18,263 δισ. ευρώ (σε τρέχουσες τιμές), από το οποίο τα 14,255 δισ. Θα αφορούν σε άμεσες ενισχύσεις, τα 440 εκατ. στη στήριξη της αγοράς και τα 3,587 δισ. στην αγροτική ανάπτυξη. Σε μία περίοδο που οι τιμές βρίσκονται σε πτώση, τα αγροτικά εισοδήματα βρίσκονται υπό αυξανόμενη πίεση λόγω του έντονου ανταγωνισμού εξαιτίας της παγκοσμιοποίησης και των εμπορικών διαπραγματεύσεων, με παράλληλη αύξηση των απαιτήσεων προς τους αγρότες για περιβαλλοντικούς και κλιματικούς στόχους, η περικοπή του προϋπολογισμού της ΚΑΠ δεν φαίνεται και τόσο λογική. Η πρόταση της Επιτροπής σχετικά με το ΠΔΠ βρίσκει αντίθετη την πολιτική ηγεσία του ΥπΑΑ&Τ, που σε συμμαχία με άλλες 5 χώρες (Ιρλανδία, Γαλλία, Ισπανία, Πορτογαλία και Φινλανδία) διεκδικεί να διατηρηθεί ο προϋπολογισμός της ΚΑΠ στα επίπεδα της προηγούμενης προγραμματικής περιόδου.

Επίσης, η Επιτροπή εμφανίζεται να εξετάζει και το ενδεχόμενο μερικής ικανοποίησης αιτημάτων αύξησης άμεσων γεωργικών επιδοτήσεων προς τα νεότερα μέλη της Ε.Ε. από την Ανατολική Ευρώπη. Εφόσον τελικά τούτο συμφωνηθεί, αναμένεται να οδηγήσει σε περαιτέρω μείωση του ποσού των άμεσων ενισχύσεων που θα λαμβάνουν οι αγρότες των παλαιοτέρων κρατών μελών (ΚΜ) της Ε.Ε., συμπεριλαμβανομένης της χώρας μας.

Διασύνδεση επιδοτήσεων και στόχων

Πέραν όμως της χρηματοδότησης της ΚΑΠ, τι νέο μας φέρνει η προτεινόμενη νέα ΚΑΠ και πώς αυτή θα επηρεάσει την ελληνική γεωργία;

Στην πρόταση της για την νέα ΚΑΠ, η Επιτροπή προωθεί τη διασύνδεση άμεσων γεωργικών επιδοτήσεων με στοχευμένες πολιτικές, όπως είναι η προώθηση βιώσιμης γεωργικής παραγωγής, η εισαγωγή καινοτόμων μεθόδων παραγωγής και η επίτευξη περιβαλλοντικών στόχων. Στο επίκεντρο της νέα ΚΑΠ βρίσκονται εννέα οικονομικοί, κοινωνικοί και περιβαλλοντικοί στόχοι, τους οποίους τα ΚΜ θα πρέπει να επιτύχουν, χρησιμοποιώντας τόσο τις άμεσες ενισχύσεις όσο και το πρόγραμμα αγροτικής ανάπτυξης. Το κάθε ΚΜ οφείλει σε σύντομο χρονικό διάστημα να υποβάλει ένα Στρατηγικό Σχέδιο για το σύνολο των ενισχύσεων (πρώτου και δεύτερου Πυλώνα), στο πλαίσιο του οποίου και μέσω της επιλογής συγκεκριμένων παρεμβάσεων θα επιτευχθούν οι εννέα ειδικοί στόχοι που έχουν τεθεί. Παράλληλα, το Στρατηγικό Σχέδιο θα περιγράφει και ένα σύστημα διοικητικών ποινών που θα επιβάλλονται στους δικαιούχους, όταν υπάρχει απόκλιση από τους τεθέντες στόχους. Στη συνέχεια, η Επιτροπή θα παρακολουθεί στενά τις επιδόσεις και την πρόοδο κάθε χώρας προς την επίτευξη των συμφωνημένων στόχων, μέσα από ετήσιες εκθέσεις απόδοσης και ανάλογα θα επιβραβεύει ή θα επιβάλει κυρώσεις, που θα φτάνουν μέχρι και την αναστολή των πληρωμών. Το «τσεκ» των αγροτών δεν είναι πλέον διασφαλισμένο. Με την συγκεκριμένη πρόταση παρατηρείται μία στροφή της πολιτικής από την εισοδηματική στήριξη, σε μία πολιτική περισσότερο προσανατολισμένη στην απόδοση. Πλέον, η λογική του Β΄ Πυλώνα θα ισχύει και για τον Α΄ πυλώνα στην νέα περίοδο.

Σχέδιο για να μη χαθούν πόροι

Σε κάθε περίπτωση, η σύνταξη και ο έλεγχος του Εθνικού Στρατηγικού Σχεδίου είναι απαραίτητο να μην επιφέρει καθυστερήσεις στην καταβολή των ενισχύσεων, που τόσο ανάγκη έχει ο αγροτικός τομέας. Για την κατάρτιση ενός Στρατηγικού Σχεδίου με στόχο την μη απώλεια κοινοτικών πόρων, θα απαιτηθεί από την ηγεσία του Υπουργείου εγρήγορση και αλλαγή νοοτροπίας από όλους τους εμπλεκόμενους. Συγκεκριμένα, η πολιτική ηγεσία θα πρέπει τάχιστα να οργανώσει έναν εθνικό διάλογο με όλους τους εμπλεκόμενους φορείς, ώστε να αποφασιστούν οι παρεμβάσεις που θα χρηματοδοτηθούν από την νέα ΚΑΠ, παίρνοντας σοβαρά υπόψη τα πλεονεκτήματα της ελληνικής γεωργίας και προκειμένου να επιτευχθεί, με κριτήριο την αειφορία και την προστασία του περιβάλλοντος, η πολυπόθητη ανάπτυξη του πρωτογενούς τομέα και συνολικά της υπαίθρου. Οι εμπλεκόμενοι φορείς και η πολιτική ηγεσία του ΥπΑΑ&Τ πρέπει να καταλάβουν ότι οι άμεσες ενισχύσεις δεν είναι δεδομένες. Η μη επίτευξη των ειδικών στόχων και, κυρίως, των περιβαλλοντικών θα σημαίνει την μείωση των ποσών που θα κατευθύνονται για εισοδηματική ενίσχυση. Πρέπει να γίνει κατανοητό ότι οι άμεσες ενισχύσεις αποτελούν το καλύτερο και πιο αποτελεσματικό μέσο σταθεροποίησης των αγροτικών εισοδημάτων και διαχείρισης των κινδύνων κατά την παραγωγική διαδικασία. Συνεπώς, οι ενισχυμένες πλέον περιβαλλοντικές απαιτήσεις της νέας ΚΑΠ, όπου ένα υψηλό ποσοστό άμεσων ενισχύσεων του Α΄ Πυλώνα θα είναι συνδεδεμένο με τους στόχους αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής και προστασίας του περιβάλλοντος, ενδέχεται να οδηγήσει σε περαιτέρω μείωση της οικονομικής βιωσιμότητας των αγροτικών εκμεταλλεύσεων. Η οικονομική βιωσιμότητα των αγροτικών εκμεταλλεύσεων είναι ζωτικής σημασίας, για να μπορέσουν να παράσχουν περισσότερα για το περιβάλλον και την κλιματική αλλαγή. Ως εκ τούτου, η εφαρμογή των νέων δεδομένων της ΚΑΠ, με την παράλληλη διασφάλιση της οικονομικής βιωσιμότητας των γεωργικών εκμεταλλεύσεων, απαιτούν άμεσα την παροχή συμβουλευτικών υπηρεσιών, κάτι η χώρα μας προσπαθεί επί ματαίω να υλοποιήσει από την μεταρρύθμιση της ΚΑΠ της περιόδου 2003 μέχρι και πρόσφατα, με το Μέτρο 1 του πρόσφατου Προγράμματος Αγροτικής Ανάπτυξης. Παράλληλα, σε διοικητικό επίπεδο κρίνεται, επίσης, αναγκαία η αναμόρφωση του οργανισμού του ΥπΑΑ&Τ, ώστε να μπορεί να ανταποκριθεί στις νέες απαιτήσεις της ΚΑΠ.

Σε αυτό το σημείο θα πρέπει να τονιστεί ότι η νέα ΚΑΠ δίνει πάλι την δυνατότητα στο κράτος μέλος να επιλέξει εάν οι ενισχύσεις θα καταβάλλονται ως ενιαίο ποσό ανά εκτάριο ή θα χορηγεί τη βασική εισοδηματική στήριξη βάσει του συστήματος των δικαιωμάτων ενίσχυσης. Η επιλογή της χορήγησης της βασικής εισοδηματικής ενίσχυσης ως ενιαίου ποσού ανά εκτάριο σημαίνει αυτόματα αναδιανομή των ενισχύσεων μεταξύ των δικαιούχων της περιφέρειας. Αυτόματα, οι στρεβλώσεις του ιστορικού μοντέλου θα αρθούν και οποιοσδήποτε ασκεί γεωργική δραστηριότητα σε μία περιφέρεια θα ενισχύεται με το ίδιο ποσό ανά μονάδα έκτασης. Επίσης, στην νέα ΚΑΠ η συμπληρωματική αναδιανεμητική ενίσχυση είναι πλέον υποχρεωτική και τα ΚΜ θα έχουν την ευελιξία να ορίσουν τα ποσά των ενισχύσεων, καθώς και το μέγεθος της έκτασης που θα ενισχυθεί. Σε κάθε περίπτωση, η υιοθέτηση των παραπάνω μέτρων θα οδηγήσει σε ανακατανομή των ενισχύσεων, με χαμένους κυρίως αγρότες που είχαν κατοχυρώσει με το προηγούμενο καθεστώς (ιστορικό μοντέλο) υψηλή αξία δικαιωμάτων.

Ο κ. Στάθης Κλωνάρης είναι Αναπληρωτής Καθηγητής Αγροτικής Πολιτικής στο Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών