Φύκια…για μεταξωτές κορδέλες

97

Τι κι αν το μαλλί και το βαμβάκι έντυναν την ανθρωπότητα για χιλιάδες χρόνια; Η αύξηση του πληθυσμού στον πλανήτη και η εξάντληση των φυσικών πόρων καθιστούν επιτακτική την ανάγκη για αναζήτηση νέων τρόπων παραγωγής υφασμάτων. Η ανθρώπινη εφευρετικότητα σε συνδυασμό με τα πολλά υλικά, που μας προσφέρει η φύση οδηγούν σε πρωτάκουστες, παράξενες αλλά και συγχρόνως, πολύ ενδιαφέρουσες πρακτικές εκμετάλλευσης των φυσικών προϊόντων.
Η πεποίθηση ότι τα 100% βαμβακερά ρούχα είναι μια οικολογική επιλογή είναι μια πλάνη, καθώς αρκεί να αναλογιστεί κανείς ότι για να παραχθεί ένα φανελάκι δαπανώνται 1.100 λίτρα νερού και για ένα τζιν παντελόνι 4.277 λίτρα, ενώ χρησιμοποιούνται και γεωργικά φάρμακα για την καλλιέργεια του φυτού. Όσο για το βιολογικά καλλιεργούμενο βαμβάκι μπορεί μεν να μη χρειάζεται γεωργικά φάρμακα αλλά καταναλώνει περισσότερο νερό (2.500 λίτρα για ένα φανελάκι και 10.000 λίτρα για ένα τζιν αντίστοιχα). Αφού, όμως, το βαμβάκι είναι τόσο επιζήμιο για το περιβάλλον και τα περισσότερα άλλα συμβατικά υλικά για την παραγωγή υφασμάτων απαιτούν ενέργεια, περιέχουν παράγωγα πετρελαίου ή άλλες πολυεστερικές ουσίες και παραμένουν αδιάσπαστα για πολλά χρόνια ως ρύποι στο οικοσύστημα, μήπως ήρθε η ώρα να αναβιώσει το παραμύθι με το γυμνό βασιλιά; Ευτυχώς για μας, έχουν προνοήσει κάποιοι τολμηροί παρέχοντας μας εναλλακτικά υλικά για την παρασκευή νημάτων.


 Από την πορτοκαλάδα στο Ferragamo

Η Αντριάνα Σαντανοτσίτο και η Ενρίκα Αρένα, αναλογιζόμενες τα ιταλικά εργοστάσια στη Σικελία, που στύβουν κάθε χρόνο περίπου 700.000 τόνους πορτοκάλια για να πάρουν το χυμό πετώντας όλο τον υπόλοιπο καρπό, σκέφτηκαν αν υπάρχει τρόπος διαχωρισμού της κυτταρίνης, που υπάρχει στις φλούδες των εσπεριδοειδών, ώστε να χρησιμοποιηθεί για την παραγωγή νήματος και τη δημιουργία υφασμάτων. Μετά από εκτεταμένη έρευνα και επιπρόσθετες σπουδές κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι κάτι τέτοιο είναι εφικτό και δημιούργησαν την εταιρεία Orange Fiber. Η πρωτοτυπία της ιδέας τούς πρόσφερε πολλά βραβεία, τηλεοπτικές παρουσιάσεις, συνεντεύξεις σε εφημερίδες, χρηματοδότες και μια πολύ ενδιαφέρουσα συνεργασία με το γνωστό οίκο Salvatore Ferragamo, που παρουσίασε και τις πρώτες δημιουργίες από υφάσματα φτιαγμένα με έως και 96% νήματα εσπεριδοειδών.


Στην Orange Fiber χρησιμοποιούν ως πρώτη ύλη την κυτταρίνη, η οποία εξάγεται από όλες τις ίνες, που απορρίπτονται από την πίεση και την επεξεργασία των πορτοκαλιών. Με τη βοήθεια της νανοτεχνολογίας, το αιθέριο έλαιο των εσπεριδοειδών εγκλωβίζεται και στερεώνεται στο ύφασμα, με αποτέλεσμα, το παραγόμενο προϊόν να αφήνει το δέρμα απαλό και χωρίς ίχνη λιπαρότητας. Αυτά είναι δύο βασικά χαρακτηριστικά των υφασμάτων από νήμα εσπεριδοειδών και η διατήρησή τους είναι εγγυημένη για τουλάχιστον 20 πλυσίματα, ενώ μελετώνται μέθοδοι περαιτέρω διατήρησης αυτών των ιδιοτήτων με τη χρήση συγκεκριμένων μαλακτικών για υφάσματα.

«Αρμέγοντας» ρούχα

Στο Ανόβερο της Γερμανίας η Άνκε Ντομάσκε έψαχνε για υφάσματα, που να μην είναι αλλεργιογόνα, ώστε να μην επιβαρύνει περισσότερο τον πατέρα του συζύγου της, που υπέφερε από καρκίνο. Η πρώτη ύλη της ήταν το αγελαδινό γάλα σε σκόνη, ωστόσο, η παλιά διαδικασία επεξεργασίας του γάλακτος ήταν επιβαρημένη με πολλές και ισχυρές χημικές ουσίες. Πιο συγκεκριμένα, το γάλα έπρεπε να έχει ξινίσει για να διαχωρίζεται ευκολότερα η πρωτεΐνη. Χρειάστηκαν πολλές δοκιμές από το 2011 για να φθάσει σε κάποιο ανεκτό αποτέλεσμα. Σήμερα, το προϊόν παράγεται εργοστασιακά (γνωστό ως QMilk) και πρόκειται για το πρώτο τεχνητό ύφασμα, που κατασκευάζεται χωρίς τη χρήση χημικών ουσιών. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί γάλα κάθε είδους, όμως, προς το παρόν η ασφαλέστερη επιλογή είναι το ξινισμένο αγελαδινό γάλα. Για την παραγωγή 1kg υφάσματος χρειάζονται περίπου 2 λίτρα νερό και μια θερμοκρασία της τάξεως των 80°C. Η παραγωγή αποβλήτων είναι χαμηλή και η διαδικασία παίρνει μόλις 5 λεπτά. Η αξιοποίηση του γάλακτος με αυτόν τον τρόπο είναι μια πολύ έξυπνη ιδέα, καθώς υπολογίζεται ότι στη Γερμανία πετάγονται περίπου 2 εκατομμύρια τόνοι ετησίως.

Η Άνκε Ντομάσκε περήφανη δίπλα στο προϊόν της QMilk 

Το QMilk, σύμφωνα με την Ντομάσκε, έχει υφή μεταξιού και δε μυρίζει. Επίσης, μπορεί να πλυθεί, όπως τα άλλα υφάσματα, είναι φιλικό προς το περιβάλλον αλλά το σπουδαιότερο είναι ότι ωφελεί την υγεία, αφού τα αμινοξέα της πρωτεΐνης έχουν αντιβακτηριδιακή και αντιγηραντική δράση, ενώ συμβάλλουν στην καλή ρύθμιση της κυκλοφορίας του αίματος και της θερμοκρασίας του σώματος. Ειδικότερα, λόγω της αντιβακτηριδιακής του δράσης το ύφασμα αυτό μπορεί να χρησιμοποιηθεί και στον ιατρικό τομέα, ενώ ορισμένες εταιρείες αυτοκινήτων εξετάζουν την πιθανότητα να φτιάξουν ταπετσαρίες από το QMilk.


 Φύκια…για μεταξωτές κορδέλες

Ένας, ακόμη, βραβευμένος σχεδιαστής προϊόντων είναι ο Ολλανδός Τσέερντ Βεερχόβεν, που αποφάσισε να δημιουργήσει νήματα κυτταρίνης από φύκη της θάλασσας και των λιμνών. Αν και ως ιδέα ακούγεται απλή η υλοποίησή της είναι ιδιαίτερα απαιτητική.

Σύμφωνα με το Βεερχόβεν, τα φύκη είναι ιδανική πρώτη ύλη για παραγωγή ρούχων, διότι, μεγαλώνουν με τη βοήθεια του ήλιου και του διοξειδίου του άνθρακα. Μελετώντας τα φύκη ανακάλυψε ότι ένα συγκεκριμένο είδος (Cladophora) περιέχει 70% κυτταρίνη, ενώ πολύ υλικό μπορεί να αντληθεί και από τα σημεία, που κυριαρχεί ο ευτροφισμός (φαινόμενο, όπου παρατηρείται υπερανάπτυξη της χλωρίδας άρα και των φυκών ενός υδάτινου οικοσυστήματος, εξαιτίας της απόρριψης σ' αυτό οργανικών απορριμμάτων σε μεγάλες ποσότητες, με συνέπεια τη μεγαλύτερη κατανάλωση οξυγόνου, καθιστώντας αδύνατη την ανάπτυξη υδρόβιων ζώων). Παρότι, υπάρχουν πολλά εμπόδια ακόμα να αντιμετωπιστούν, ο Ολλανδός κατάφερε να πείσει κριτές και χρηματοδότες και να δημιουργήσει τη φίρμα AlgaeFabrics.


Ανανάς εν δράσει

Όλα ξεκίνησαν όταν η Κάρμεν Ιχόσα (Carmen Hijosa) ξεκίνησε να ψάχνει για ένα υλικό-αντικαταστάτη του δέρματος, που θα ήταν, ταυτόχρονα, φιλικό προς το περιβάλλον. Τα φύλλα του ανανά συνδέονται μεταξύ τους χωρίς να χρειάζονται πλέξιμο ή ύφανση, η εμφάνισή του υλικού προσομοιάζει αυτή του καμβά και μπορεί να βαφτεί, να γίνουν τυπώματα πάνω του και να δώσει πολλά διαφορετικά είδη υφάσματος. Με επεξεργασία το Piñatex, όπως λέγεται το υλικό από τα φύλλα του ανανά, μπορεί να μοιάζει με δέρμα και καθώς αποτελεί ένα παραπροϊόν του ανανά δε χρειάζεται επιπρόσθετη καλλιεργήσιμη γη, νερό, λιπάσματα ή φυτοφάρμακα για να παραχθεί. Κατά μέσο όρο το φυτό ανανάς έχει γύρω στα 30-40 φύλλα γύρω του, κάθε ένα από τα οποία είναι μήκους περίπου ενός μέτρου. Προκειμένου, λοιπόν, να παραχθεί ένα τετραγωνικό μέτρο Piñatex, απαιτούνται 480 φύλλα, που αντιστοιχούν στο παραπροϊόν 16 ανανάδων και χρησιμοποιούνται επιτυχώς για την παραγωγή παπουτσιών, ρούχων, καθισμάτων αυτοκινήτου και σάκων με κόστος περίπου 21 ευρώ το μέτρο.

Για το Piñatex, λοιπόν, χρησιμοποιείται προηγμένη τεχνολογία για να δημιουργηθεί μια απόλυτα βιώσιμη ύλη υψηλής απόδοσης. Το εγχείρημα ξεκίνησε στις Φιλιππίνες, ωστόσο, ολοκληρώθηκε και συνεχίζεται πλέον στην Ισπανία και το Ηνωμένο Βασίλειο. Η πρωτοβουλία αυτή, εκτός από πρωτότυπη και φιλική προς το περιβάλλον, είναι και ιδιαίτερα σημαντική για την επιπρόσθετη οικονομική ενίσχυση των αγροτών, ενώ δημιουργεί μία νέα βιομηχανία σε χώρες, που παράγουν ανανάδες.


Μπίρα…τις άγκυρες

Ο Αυστραλός Γκάρι Κας σε ένα πείραμα, που έκανε τη δεκαετία του ΄90 έριξε κάποιο βακτηρίδιο σε κρασί γεγονός, που οδήγησε στο σχηματισμό μιας λασπώδους, αποκρουστικής μάζας στην επιφάνεια του κρασιού και τελικά στην καταστροφή του. Μετά από μια δεκαετία αποφάσισε να χρησιμοποιήσει πάλι τους ίδιους μικροοργανισμούς (Acetobacter) αλλά αυτή τη φορά κατάφερε να πάρει μια μεμβράνη αρκετά σταθερή, που με κατάλληλη επεξεργασία, στέγνωμα και συγκόλληση έδινε κάτι σαν ύφασμα. Το προϊόν, που προέκυπτε από αυτή την επεξεργασία διατηρούσε έντονη τη μυρωδιά του κρασιού, δεν ήταν πολύ ευλύγιστο, ούτε πολύ ανθεκτικό αλλά η παραγωγή του ήταν λιγότερο τοξική και περισσότερο αποδεκτή για το περιβάλλον, αφού γινόταν 100% αποδόμηση χωρίς επιπτώσεις. Παρά τις δυσκολίες ο Αυστραλός δεν πτοήθηκε και ξαναδοκίμασε τη μέθοδό του αλλά αυτή τη φορά χρησιμοποιώντας μπίρα.

Τα οξυβακτηρίδια, που ρίχνει στην μπίρα μετατρέπουν τα σάκχαρά της σε κυτταρίνη και έτσι, προκύπτει ένα λεπτό, σχεδόν διάφανο, φύλλο στην επιφάνεια. Τα φύλλα αυτά συνενώνονται, χωρίς να χρειάζεται ύφανση και επειδή η σύστασή τους μοιάζει με αυτήν του κολλαγόνου, εξετάζεται πλέον, η δυνατότητα σύνθεσης χρήσιμων ιστών για το ανθρώπινο σώμα, όπως αυτός, που σχηματίζει το ακουστικό τύμπανο. Το όνομα του προϊόντος είναι nanollose-aceto-cellulose και είναι μια πολύ ελπιδοφόρα ιδέα, που ανταγωνίζεται σε μεγάλο βαθμό το βαμβάκι.


Κλείνοντας, από τα παραπάνω συμπεραίνουμε ότι η οικολογική καταστροφή και η εξάντληση των συμβατικών φυσικών πόρων πυροδοτούν την ανάπτυξη καινοτόμων ιδεών, που συμβάλλουν όχι μόνο στην οικονομική ευημερία των κατόχων τους αλλά παρέχουν και λύσεις για το οικολογικό αδιέξοδο αξιοποιώντας προϊόντα, που μέχρι πρότινος χαρακτηρίζονταν ως άχρηστα. Μένει, λοιπόν, να δούμε τι άλλο θα επινοήσει ο ανθρώπινος νους, προκειμένου να βοηθήσει τον εαυτό του αλλά και τον πλανήτη, καθώς ο άνθρωπος σαν άλλος πολυμήχανος Οδυσσέας «πλέει» προς νέες κατευθύνσεις για την παραγωγή προϊόντων. 

Πηγές: http://www.tovima.gr
             http://orangefiber.it/en/
             https://www.ferragamo.com
             http://www.newsbeast.gr
             https://www.theguardian.com
             http://www.lexigram.gr
             http://www.ananas-anam.com