Ο φθινοπωρινός δάκος υποβαθμίζει τις τιμές και το εισόδημα (UPD)

409

Το ρεπορτάζ του Σαββατοκύριακου αποκαλύπτει μια εικόνα πάρα πολύ ανησυχητική, που με βεβαιότητα θα υποβαθμίσει την προβλεπόμενη ποσότητα, κυρίως την ποιότητα, άρα και τις τιμές και το το εισόδημα, ελαιοκαλλιεργητών, ελαιοτριβέων, τυποποιητών, καθώς και την ανταγωνιστικότητα του ελληνικού ελαιολάδου.

Ιδανικό καλοκαίρι, φθινοπωρινά προβλήματα

To πρόγραμμα της δακοκτονίας τη φετεινή χρονιά (σε αντίθεση με το 2018) ξεκίνησε έγκαιρα και προγραμματισμένα. Η εφαρμογή των πρώτων δολωματικών ψεκασμών Ιούνιο-Ιούλιο σε συνδυασμό με τις επικρατούσες συνθήκες τους καλοκαιρινούς μήνες (χαμηλή σχετική υγρασία και υψηλές θερμοκρασίες) όχι μόνο μείωσαν τον πληθυσμό του δάκου αλλά περιόρισαν σημαντικά τις προσβολές στο ελάχιστο μέχρι και τις αρχές Σεπτεμβρίου. Στη συνέχεια όμως (από τα μέσα Σεπτεμβρίου) άρχισε να παρατηρείται μια έξαρση του πληθυσμού του εντόμου σε ορισμένες μόνο περιοχές της χώρας. Θα ήταν σφάλμα να γενικεύσει κανείς σε ευρύτερες περιοχές, καθώς, φαίνεται, ότι η ένταση αυτής της φθινοπωρινής δακοπροσβολής εξαρτάται από πληθώρα παραγόντων, γι αυτό και παρουσιάζονται έντονες διαφοροποιήσεις, ακόμη και μεταξύ αποστάσεων λίγων χιλιομέτρων. Σαν ακραίο παράδειγμα με έντονη προσβολή ακούγονται περιοχές των Χανίων, ενώ αντίθετα αναφορές για μηδενική σχεδόν προσβολή –ή μάλλον για εξαιρετικά επιτυχή αντιμετώπιση- έρχονται από την Αιτωλοακαρνανία.

Πάντως, το ρεπορτάζ του Σαββατοκύριακου αποκαλύπτει μια εικόνα πάρα πολύ ανησυχητική, που με βεβαιότητα θα υποβαθμίσει την προβλεπόμενη ποσότητα, κυρίως την ποιότητα, άρα και τις τιμές και το το εισόδημα, ελαιοκαλλιεργητών, ελαιοτριβέων, τυποποιητών, καθώς και την ανταγωνιστικότητα του ελληνικού ελαιολάδου.

Γιατί Σεπτέμβρης και Οκτώβρης;

Το ερώτημα είναι τι συνέβη και έτσι ξαφνικά πολλαπλασιάστηκε ο δάκος. Είναι γνωστό ότι οι μήνες Σεπτέμβριος και Οκτώβριος είναι οι πιο επικίνδυνοι για την προσβολή από το δάκο αλλά και το γλοιοσπόριο. Οι λόγοι είναι ότι οι καρποί (πράσινοι ακόμη) είναι στο πιο κατάλληλο στάδιο για προσβολή από το δάκο και ιδιαίτερα οι πιο μεγάλοι σε μέγεθος. Τους μήνες αυτούς μπορεί να αναπτυχθούν δύο γενιές του εντόμου η 2η και η 3η με αποτέλεσμα να συνυπάρχουν οι δύο γενιές και να αυξάνεται τρομακτικά ο συνολικός πληθυσμός του εντόμου. Οι συνθήκες σχετικής υγρασίας και θερμοκρασίας ήταν ιδιαίτερα ευνοϊκές για τον πολλαπλασιασμό και δραστηριότητα του δάκου. Η σχετική υγρασία είναι ο κυριότερος παράγοντας ρύθμισης της βιολογίας και ανάπτυξης του δάκου. Για παράδειγμα τα αυγά του σε σχετική υγρασία μικρότερη του 50% (συνθήκες καλοκαιριού) δεν εκκολάπτονται ενώ μεταξύ 60 – 90% είναι ευνοϊκές για την ανάπτυξη του πληθυσμού (συνθήκες φθινοπώρου).

Ένας άλλος σημαντικός παράγοντας που βοήθησε στην έξαρση της δράσης του εντόμου στις περιοχές αυτές είναι η θερμοκρασία. Αρκεί να σημειωθεί ότι σε θερμοκρασία μεγαλύτερη των 33οC τα αυγά του δάκου καταστρέφονται. Ο δάκος δραστηριοποιείται σε θερμοκρασίες 15-30 οC με άριστες συνθήκες τους 25 οC, ενώ πάνω από τους 35οC αναστέλλεται η δράση του. Θα πρέπει όμως να τονιστεί ότι οι αντίξοες συνθήκες του καλοκαιριού ανέστειλλαν μεν τη δράση του αλλά δεν τον κατέστρεψαν εντελώς. Ο δάκος σαν τέλειο έντομο μπορεί να αντέξει και σε πολύ υψηλές θερμοκρασίες, ακόμη και πάνω από τους 45 οC, περιμένοντας τις ευνοϊκες συνθήκες δράσης του. Επιβιώνει επίσης με τη μετακίνησή του σε πιο δροσερές και πιο υγρές περιοχές (ορεινές περιοχές κ.ά). και όταν οι συνθήκες είναι ενοϊκότερες μετακινείται χαμηλότερα και σε πιο ζεστές περιοχές.

Αυτό που σηνέβη από τα μέσα ή τέλη Σεπτεμβρίου και μετά, ήταν η αύξηση της υγρασίας σε πολλούς ελαιώνες με ταυτόχρονη πτώση της θερμοκρασίας στα όρια των άριστων συνθηκών ανάπτυξης και δράσης του, συνθήκες στις οποίες ο βιολογικός κύκλος του εντόμου μπορεί να συμπληρωθεί ακόμη και σε 20 ήμερες ενώ παράλληλα ευνοεί και την εναπόθεση αυγών που μπορεί να φτάσει και τα 1000 αυγά/θηλυκό έντομο. Επομένως αυτό που πολύ πιθανόν συνέβη σε ορισμένες περιοχές το Σεπτέμβριο-Οκτώβριο ήταν αρχικά η αύξηση της δραστηριότητας του δάκου στις πιο ευνοϊκές περιοχές, έναρξη ωοτοκίας και γρήγορος πολλαπλασιασμός που δημιούργησε την πληθυσμιακή έκρηξη με συνέπεια τις έντονες προσβολές.

Στις περιπτώσεις αυτές χρειάζεται πιο εντατική και συστηματική παρακολούθηση του δακοπληθυσμού και των προσβολών ώστε ο δολωματικός ψεκασμός να γίνει έγκαιρα πριν την δημιουργία της δεύτερης γενιάς ώστε να μειώσει τον πληθυσμό της 2ης και κατά συνέπεια και της 3ης γενιάς. Η παρακολούθηση δεν πρέπει να στηρίζεται μόνο στις συλλήψεις των δακοπαγίδων (γιατί στις αντίξοες συνθήκες δεν κινείται) αλλά συμπληρωματικά στη συλλογή καρπών από σκιαζόμενα μέρη και τον έλεγχο αυτών, στην παρακολούθηση της θερμοκρασίας και σχετικής υγρασίας καθώς και στη διενέργεια sodage (κατάρριψης και καταμέτρησης των θηλυκών εντόμων). Τα δεδομένα αυτά βοηθούν στην έγκαιρη εφαρμογή των δολωματικών ψεκασμών που συμβάλλουν στην αποφυγή της έξαρσης του πληθυσμού.

Πρώιμη συγκομιδή ή κι άλλος ψεκασμός: η δύσκολη απόφαση

Το άλλο ερώτημα που απασχολεί τους ελαιοπαραγωγούς είναι το τι θα πρέπει να γίνει τώρα που ήδη έχει ξεκινήσει μεν η συλλογή των επιτραπέζιων ελιών αλλά και σε ορισμένες νότιες περιοχές με πρώιμες ελαιοποιήσιμες ποικιλίες. Είναι επίσης γνωστό ότι το πρόγραμμα δακοπροστασίας με δολωματικούς ψεκασμούς ολοκληρώνεται στο τέλος Οκτωβρίου. Οι παραγωγοί επομένως θα πρέπει να δράσουν συλλογικά ή μεμονωμένα εφόσον αυτό είναι αναγκαίο, δηλαδή σε περιοχές που για οποιδήποτε λόγο ο πληθυσμός του δάκου είναι υψηλός.

Tα κριτήρια που πρέπει να ληφθούν υπόψη για την εφαρμογή ή όχι άλλων επεμβάσεων είναι τα ακόλουθα: Η ευαισθησία της ποικιλίας και το στάδιο ωρίμανσης. Ο προσδιορισμός του κατάλληλου χρόνου συλλογής με βάση το φορτίο του δένδρου, που μπορεί να οψιμίσει ή να πρωιμίσει το χρόνο συλλογής, καθώς και το στάδιο ωρίμανσης των καρπών. Οι κλιματικές συνθήκες της περιοχής και το υψόμετρο (ορεινές ή πεδινές εκτάσεις και η επερχόμενη πτώση της θερμοκρασίας. Σε θερμοκρασίες σταθερά κάτω από τους 15 οC σταματά τη δράση του εντόμου.

Επομένως, σε περιοχές με έξαρση του πληθυσμού και μόνο σε αυτές θα πρέπει να συνεχιστούν οι δολωματικοί ψεκασμοί. Σε ειδικές περιπτώσεις όπου αυτοί δεν έχουν θετικό αποτέλεσμα μπορεί τοπικά να εφαρμοστούν ψεκασμοί κάλυψης (για τη μείωση του πληθυσμού) με ήπια εντομοκτόνα και να ληφθούν αυστηρά οι οδηγίες των εταιρειών ως προς το χρόνο μεταξύ της επέμβασης και της συλλογής ώστε να αποφευχθούν υπολείμματα φυτοφαρμάκων στις ελιές και το λάδι. Καλό είναι τα διαστήματα αυτά να είναι και μεγαλύτερα από αυτά που προτείνονται από τις εταιρείες φυτοφαρμάκων.

Κάθε χρονιά με τα καπρίτσια της

Όλοι περιμέναμε πως η φετινή εμπορική περίοδος 2019/20, θα είχε εξαιρετική ποιότητα, καλή ποσότητα, ικανοποιητικές τιμές, ώστε να επουλώσει τις πληγές της τελείως καταστροφικής 2018/19. Η φθινοπωρινή δακοπροσβολή, όπως και το γλοιοσπόριο, στο βαθμό που επεκταθούν και δεν αντιμετωπιστούν αποτελεσματικά, απειλούν να υποβαθμίσουν το πιο σημαντικό όπλο, την ποιότητα, που με τη σειρά της θα καθορίσει τις τιμές και τα εισοδήματα.