ελληνικά english 19 Δεκ 2018

Διατροφή | Διατροφική αξία

Εντομοφαγία: Από τον Ιωάννη τον Βαπτιστή μέχρι σήμερα

Ιφιγένεια Αυγουστή
Η εντομοφαγία αποτελεί μια συνήθη πρακτική στην Ασία, την Αφρική, την Αυστραλία, τη Νέα Ζηλανδία και τη Νότια Αμερική, όπου 1.500 είδη εντόμων, από τα 6 δις ειδών, που υπάρχουν στη Γη, θεωρούνται βρώσιμα. Η συνήθεια αυτή αποτελεί ακόμα ταμπού για την Ευρώπη και ένα μεγάλο τμήμα του Δυτικού Πολιτισμού. Ωστόσο, οι περιβαλλοντικές και κοινωνικές αλλαγές, που συντελούνται στον πλανήτη και οι επίσημες τοποθετήσεις μεγάλων οργανισμών όπως ο ΟΗΕ και ο FAO (Παγκόσμιος Οργανισμός Τροφίμων) υπέρ της καλλιέργειας και της βρώσης εντόμων τείνουν να αλλάξουν τα δεδομένα και να φέρουν τα έντομα στο προσκήνιο και στο ΄΄πιάτο΄΄ των ευρωπαίων καταναλωτών.

Τηγανητά σκουλήκια και ακρίδες σε τοπικό κατάστημα με σνακ στην Ταϋλάνδη 
Πηγή: www.bigstockphoto.com


Ποιο είναι το ιστορικό υπόβαθρο της εντομοφαγίας; 

Η πρακτική της εντομοφαγίας μπορεί να κερδίζει έδαφος τα τελευταία χρόνια, ωστόσο, είναι ιδιαίτερα διαδεδομένη από πολύ παλιότερα μιας και εμφανίζεται σε θρησκευτικά κείμενα του Χριστιανισμού, του Ισλαμισμού και του Εβραϊσμού. Πιο συγκεκριμένα, στη Βίβλο (Λευιτικό) γίνονται αναφορές για τη βρώση ακριδών. Χαρακτηριστικό παράδειγμα, της θέσης της εντομοφαγίας στο Χριστιανισμό, είναι αυτό του Ιωάννη του Βαπτιστή, ο οποίος κατά την παραμονή του στην έρημο, όπως αναφέρεται στο κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο, τρεφόταν με μέλι και ακρίδες, που αφθονούσαν στην περιοχή (ωστόσο, σύμφωνα με μια άλλη άποψη ο όρος ακρίδες αναφερόταν σε βλαστάρια από φυτά, που φύονταν στην περιοχή και όχι στα γνωστά έντομα).

 Ιωάννης o Βαπτιστής, Έργο του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου 

Πηγή: http://www.famsf.org

Αντίστοιχα, στην ισλαμική παράδοση
υπάρχουν
αρκετές αναφορές σχετικές με την κατανάλωση εντόμων όπως ακρίδες, μέλισσες, μυρμήγκια, ψείρες και τερμίτες όπως ισχύει και στην εβραϊκή, θρησκευτική λογοτεχνία. Οι ρίζες της εντομοφαγίας εντοπίζονται πίσω στον 8ο αιώνα π.Χ. στη Μέση Ανατολή, ενώ η πρώτη αναφορά για εντομοφαγία στην Ευρώπη γίνεται στην Ελλάδα. Αναφορές για κατανάλωση εντόμων γίνονται
και σε κείμενα του Αριστοτέλη, που περιγράφει αναλυτικά τη γεύση τζιτζικιών (τα τζιτζίκια αποτελούσαν
ένα ιδιαίτερα ελκυστικό πιάτο για τους αρχαίους Έλληνες) και πότε αυτά
πρέπει    να καταναλώνονται. Η πρακτική αυτή συνεχίζεται με το πέρασμα των αιώνων και στη ρωμαϊκή αυτοκρατορία, όπου ένα από τα πιο πολυπόθητα γεύματα ήταν ένα είδος μακρόστενου σκαθαριού, που ζούσε στις βελανιδιές. Επίσης, κείμενα από την αρχαία Κίνα επιβεβαιώνουν την υιοθέτηση της συνήθειας της κατανάλωσης εντόμων και στη χώρα αυτή, αφού ένα από τα σημαντικότερα ιατρικά, κινεζικά βιβλία απαριθμεί ένα μεγάλο εύρος εντόμων, που τρώγονταν, ενώ στο εν λόγω βιβλίο γίνεται λόγος και για τις χρήσεις τους στην Ιατρική.


Τι κερδίζουμε τρώγοντας έντομα;

Όμως, ποιοι είναι οι λόγοι, που μετά από τόσα χρόνια έχουν φέρει ξανά στο προσκήνιο την κατανάλωση αλλά και την καλλιέργεια εντομών και μάλιστα με τόσο ζήλο; Σύμφωνα με το FAO το 2050 ο πληθυσμός της Γης προβλέπεται να αυξηθεί στα 9 δις καθιστώντας επιτακτική ανάγκη την παράλληλη αύξηση των παραγόμενων τροφών-ζωοτροφών από τα υπάρχοντα οικοσυστήματα. Οι ελλείψεις σε καλλιεργήσιμη γη, νερό, δάση, αλιεία και πηγές βιοποικιλότητας όπως και θρεπτικών συστατικών και μη ανανεώσιμων πηγών ενέργειας αποτελούν τη ζοφερή πραγματικότητα, που καλείται να αντιμετωπίσει η ανθρωπότητα. Τα έντομα, λοιπόν, θεωρούνται ως μια καλή εναλλακτική για την ανθρώπινη διατροφή, εφόσον, περιέχουν πρωτεΐνη υψηλής βιολογικής αξίας, βιταμίνες, αμινοξέα, σίδηρο, ψευδάργυρο, μαγνήσιο και φώσφορο, ενώ, σύμφωνα με τον ΟΗΕ τα έντομα μπορούν να χρησιμοποιηθούν και ως διατροφικό συμπλήρωμα σε υποσιτισμένα παιδιά.
Μυρμήγκια τηγανητά, σαλάτες με ακρίδες και τριζονο-μακαρονάδες
Πηγή: https://www.e-diet.gr
Οι  βιολόγοι  αναφέρουν ότι η  διατροφική αξία  της μέλισσας,  του μυρμηγκιού  και της ακρίδας  πλησιάζουν  εκείνη του  άπαχου κρέατος  και του ψητού  ψαριού,  ωστόσο,  για να  καλυφθούν οι  απαιτούμενες  ανάγκες πρέπει  να καταναλωθεί  μεγάλη  ποσότητα από  τα  εν λόγω  έντομα.  Πέραν,  όμως,  από το  διατροφικό  υπάρχει και το περιβαλλοντικό όφελος, αφού τα έντομα έχουν πολύ καλή αναλογία κιλών απαιτούμενης τροφής και παραγόμενης μάζας τροφίμου. Για παράδειγμα, οι γρύλοι απαιτούν 6 φορές λιγότερη τροφή από ότι τα βοοειδή, 4 φορές λιγότερη από το πρόβατο, 2 φόρες λιγότερη από τους χοίρους και τα κοτόπουλα εκτροφής για να παράγουν την ίδια ποσότητα πρωτεΐνης. Το πιο σημαντικό, όμως, είναι ότι η εκτροφή εντόμων απεκκρίνει λιγότερα αέρια του θερμοκηπίου όπως διοξείδιο του άνθρακα και αμμωνία σε σχέση με τη συμβατική κτηνοτροφία, που είναι υπεύθυνη για το 18% της εκπομπής αερίων. Επίσης, τα έντομα μπορούν να αναπτυχθούν με τη χρήση οργανικών αποβλήτων. Τα έντομα υπερτερούν έναντι άλλων τροφών του ανθρώπου, διότι μπορούν να εκτραφούν υπό συνθήκες συνωστισμού, δίνοντας πολύ υψηλά ποσοστά πολλαπλασιασμού και ανάπτυξης, ενώ αναπαράγονται γρήγορα και μπορούν εύκολα να συλλεχθούν μιας και υπάρχουν σε αφθονία στον πλανήτη. Επομένως, τα έντομα αποτελούν μια πιθανή πηγή για συμβατική παραγωγή πρωτεΐνης είτε για άμεση κατανάλωση από τον άνθρωπο είτε έμμεσα ως ανασκευασμένα τρόφιμα (με εξαγόμενη πρωτεΐνη από έντομα) είτε σαν πρωτεϊνική πηγή μέσα σε μίγματα πρώτης ύλης. Για όλους τους παραπάνω λόγους, λοιπόν, ο FAO απασχολείται με την προώθηση του τομέα αυτού σε διάφορες χώρες παγκοσμίως από το 2003, ενώ ο ΟΗΕ θέλει να επεκτείνει το ήδη υπάρχον πρόγραμμα, που διαθέτει (Πρόγραμμα Βρώσιμων Εντόμων) και στην εξέταση της εναλλακτικής των αραχνοειδών, επισημαίνοντας, ότι ήδη 2 δις άνθρωποι σε όλο τον κόσμο συμπληρώνουν τη διατροφή τους καταναλώνοντας έντομα.
Γλυκά με σοκολάτα και τριζόνια από το Sylvain Musquar 
Πηγή: http://firstwefeast.com


Τι άποψεις επικρατούν στην Ελλάδα για την εντομοφαγία;

Ποια είναι τα ελληνικά δεδομένα όσον αφορά αυτή τη νέα τάση; Ο εντομολόγος Αντώνης Μιχαηλάκης, ερευνητής του Μπενάκειου Φυτοπαθολογικού Ινστιτούτου, τονίζει πως «υπάρχουν σημεία του πλανήτη, όπου ο FAO εκπαιδεύει τον ντόπιο πληθυσμό στην εκτροφή εντόμων για εμπορικούς λόγους. Στην ευρωπαϊκή κουλτούρα, η εντομοφαγία δεν είναι κάτι συνηθισμένο και ελάχιστα έντομα μπορούν να καταναλωθούν, σε σύγκριση με όσα υπάρχουν στον πλανήτη. Όμως, μιλάμε για οργανωμένη εκτροφή εντόμων, υπό απόλυτα ελεγχόμενες συνθήκες, που έχει διαπιστωθεί -μέσω της παράδοσης- ότι δεν προκαλούν προβλήματα στον άνθρωπο». Αντιστοίχως, ο επίκουρος καθηγητής Χημείας Τροφίμων, Γιάννης Ζαμπετάκης αναφέρει ότι «Πρέπει να μετράμε τα τρόφιμα με το πρωτεϊνικό τους περιεχόμενο και με το πόσο γρήγορα μετατρέπουν την τροφή τους σε πρωτεΐνη» και συμπληρώνει «Αναρωτιέμαι πόσα έντομα πρέπει να καταναλώσει κάποιος, για να πάρει την πρωτεΐνη, που χρειάζεται για δομικές και λειτουργικές ανάγκες. 
Τηγανητές λιβελλούλες σε κινεζική αγορά
Πηγή: http://www.gettyimages.com
Όπως σε άλλες περιοχές του πλανήτη η εντομοφαγία είναι στην κουλτούρα ορισμένων λαών, έτσι η Ευρώπη, και ειδικά η Μεσόγειος, χρειάζεται πολύ χρόνο για να συνηθίσει να τρώει κάτι που μέχρι πρότινος θεωρούσε μιαρό και απεχθές. Είναι προτιμότερο να πάμε σε εκτροφές, όπως το ψάρι, που είναι κομμάτι της ελληνικής παράδοσης. Είναι λύσεις οικονομικά βιώσιμες και συνδεδεμένες με τη μεσογειακή διατροφή. Στην Ελλάδα δεν έχουμε ακόμη αποκτήσει τεχνογνωσία στην εκτροφή εντόμων, πλην των μελισσών. Μπορεί να είναι όντως ένα λαμπρό πεδίο δόξας, αλλά υπάρχουν χώρες με συγκριτικό εμπορικό πλεονέκτημα». Στο σημείο αυτό πρέπει να αναφερθεί ότι στον ελληνικό χώρο η μόνη εταιρεία, που δραστηριοποιείται στον τομέα της παραγωγής εντόμων είναι η Bio-insecta, που βρίσκεται στη Θεσσαλονίκη και ασχολείται με την παραγωγή ωφελίμων εντόμων και τη βιολογική αντιμετώπιση εντομολογικών προσβολών στις γεωργικές καλλιέργειες. Παρόλα αυτά, το νομοθετικό πλαίσιο στην Ελλάδα είναι ακόμα ανύπαρκτο για τέτοιου είδους επιχειρήσεις.


Πηγές:  http://www.fao.org/edible-insects/en/
              http://www.fao.org
              http://www.iefimerida.gr/news
              http://www.enet.gr
              http://www.bio-insecta.gr

 

Σχόλια επισκεπτών

Αυτό το άρθρο δεν έχει σχολιαστεί ακόμα

Νέο σχόλιο



Όλα τα πεδία είναι υποχρεωτικά.
Κάθε μήνυμα δημοσιεύεται
αφού το εγκρίνει ο διαχειριστής του ιστότοπου.

Χρήσιμα Links Βίντεο εκδηλώσεων